EFNI 2026: wartości są lekarstwem na niepewność w czasach globalnych zawirowań

15. edycję EFNI rozpoczęła refleksja nad kondycją współczesnego człowieka. Przedstawił ją w rozmowie z prof. Jerzym Hausnerem, przewodniczącym Rady Programowej Open Eyes Economy Summit, kardynał Grzegorz Ryś, opierając się na głównych założeniach encykliki papieża Leona XIV „Magnifica Humanitas”.

„Tegoroczną odsłonę konferencji zaczęliśmy od dyskusji o encyklice, która zadaje pytanie, co naprawdę jest wartością i mówi o tym, jak ważne są relacje. Jej tekst idealnie współgra z tym, o czym rozmawiamy na EFNI, bo jeżeli mamy zachęcać pracowników, żeby utożsamiali się z tym, co firma produkuje czy sprzedaje, to sami musimy mieć poczucie sensu” – podkreśliła Henryka Bochniarz.

Wartości można zmierzyć. O World Values Survey, czyli światowych badaniach nad wartościami, rozmawiali eksperci: prof. Christian Welzel, wiceprzewodniczący stowarzyszenia World Value Survey oraz prof. Agnieszka Turska-Kawa, prorektor Uniwersytetu Śląskiego, w trakcie panelu „Pół wieku badań nad globalnymi procesami przemian wartości – wizja optymistyczna?”

Prowadzony od początku lat 80. program World Value Survey opisuje przemiany w ponad 110 krajach obejmujących 90 proc. ludności naszego globu. Badanie jest powtarzane cyklicznie, średnio co pięć lat.

Wyniki badania z perspektywy globalnej i europejskiej przedstawił prof. Christian Welzel, wiceprzewodniczący stowarzyszenia World Value Survey i zarazem autor prac naukowych cytowanych przez niemal 50 tys. innych autorów.

„Interesuje nas, jak bardzo różnią się kraje na świecie pod względem kompasu moralnego, czyli tego, w co ludzie wierzą i co myślą w głębi serca. Chcemy sprawdzić, czy kraje oddalają się od siebie pod względem kulturowym, a świat staje się coraz bardziej spolaryzowany, czy też globalizacja powoduje zbliżenie i upodobnienie się kultur” – powiedział prof. Christian Welzel.

Ekspert wyjaśnił, że badanie polega na zadaniu ok. 250 pytań dotyczących m.in. szczęścia, zadowolenia z życia, zaufania do innych ludzi, zaufania do instytucji, zaangażowania społecznego, ról płciowych, nawyków wychowawczych, a nawet tego, jakie cechy chcieliby widzieć u swoich dzieci.

„Większość z tych pytań można podsumować: sacrum kontra profanum oraz wartość jednostki jako osoby w opozycji do grupy. Wyższy poziom w rankingu oznacza społeczeństwo, w którym podziały grupowe nie są już akceptowane, a większy nacisk kładzie się na prawa jednostki i równość szans” – podkreślił prof. Welzel.

Wskazał, że na przeciwległych biegunach różnic kulturowych znajdują się świat islamski oraz protestancki Zachód. Pokrywa się to z wzorcem migracji, w wyniku których populacje najbardziej odległe od siebie kulturowo wchodzą ze sobą w kontakt, co powoduje wiele napięć i m.in. wyjaśnia sukces prawicowych partii populistycznych.

„Na szczęście kultury nie są statyczne, na przestrzeni pokoleń następują w nich zmiany wartości przebiegające stopniowo wzdłuż linii >>demokratycznej sprawności<<. To daje nam pewne powody do optymizmu” – zaznaczył prof. Welzel.

Dodał, że proces >>ewolucji moralnej<< napędzają modernizacja gospodarki oraz zmiany demograficzne takie jak spadek dzietności oraz powszechna edukacja.

Wnioski z badań prowadzonych przez ostatnie 25 lat nad zmianami wartości w polskim społeczeństwie przedstawiła politolożka prof. Agnieszka Turska-Kawa, prorektor Uniwersytetu Śląskiego.

Ekspertka wskazała, że jedną z najbardziej widocznych zmian w ciągu ostatniego ćwierćwiecza jest rosnąca akceptacja osób z różnych środowisk oraz bardziej liberalne podejście do osobistych wyborów.

„Przywiązanie do tradycji i religii nie wyklucza pragnienia autonomii czy potrzeby bezpieczeństwa. Te podstawowe wartości mogą nas odróżniać od siebie, ale mogą też w każdym z nas współistnieć” – podkreśliła Agnieszka Turska-Kawa.

Dodała, że w ciągu 25 lat spadło zaufanie do parlamentu, rządu i polityków. Jednak wśród zwolenników partii rządzącej poziom zaufania do instytucji publicznych jest zawsze wyższy.

„Jeśli mówimy o zaufaniu do instytucji, to czy naprawdę mamy na myśli zaufanie do zasad ich funkcjonowania czy raczej do ludzi, którzy nimi kierują? Dlatego potrzebujemy wokół siebie stabilnych instytucji, które zapewnią nam poczucie bezpieczeństwa niezależnie od naszych preferencji politycznych” – zaznaczyła prof. Turska-Kawa.

15. Europejskie Forum Nowych Idei odbywa się w dniach 14-16 października w Sopocie. EFNI od 15 lat jest platformą dialogu o przyszłości Polski, Europy i świata, która łączy ludzi biznesu, nauki, kultury i administracji publicznej. Podczas EFNI powstają konkretne rekomendacje i propozycje działań dla gospodarki oraz polityk publicznych.

Źródło informacji: PAP MediaRoom