MKiŚ: Ustawa o pomocy dla poszkodowanych przez nierzetelnych wykonawców (komunikat)

Ministerstwo Klimatu i Środowiska informuje:

Ministerstwo Klimatu i Środowiska przygotowało projekt ustawy o pomocy poszkodowanym w związku z realizacją programu Czyste Powietrze. Wprowadza on możliwość zawieszenia dochodzenia nierozliczonych zaliczek od tych beneficjentów, którzy zostali poszkodowani przez nieuczciwe firmy. To odpowiedź na problemy najuboższych beneficjentów oszukanych przez nieuczciwych wykonawców w programie Czyste Powietrze. Rząd pomoże dochodzić roszczeń bezpośrednio od firm objętych postępowaniem karnym. Projekt ustawy trafi teraz do uzgodnień, opiniowania i konsultacji.

Najważniejsze informacje - Projekt ustawy umożliwia zawieszenie ściągania nierozliczonych zaliczek i wyłączenie odpowiedzialności za spłatę należności od tych beneficjentów, którzy zostali poszkodowani przez nieuczciwych wykonawców.

- Warunkiem skorzystania z przepisów jest złożenie zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa lub wszczęcie postępowania karnego z urzędu.

- To odpowiedź na problemy rodzin, które udzieliły w dobrej wierze pełnomocnictw firmom, które pobrały zaliczkę, ale nie zrealizowały inwestycji lub jej nie rozliczyły.

- Rząd pomoże dochodzić roszczeń od firm, wobec których toczy się postępowanie związane z nadużyciem finansowym.

- Program Czyste Powietrze przed reformą w 2025 r. pozwalał na rozwój agresywnych technik sprzedażowych i nieuczciwych praktyk niektórych wykonawców, prowadzonych na szkodę beneficjentów.

- Uruchomiona w marcu 2025 r. nowa edycja programu Czyste Powietrze ogranicza możliwości nadużyć i jest bezpieczna dla beneficjentów.

Na wniosek beneficjenta właściwy wojewódzki fundusz ochrony środowiska i gospodarki wodnej będzie mógł zawiesić spłatę należności. Stanie się to w przypadku, gdy beneficjent, WFOŚiGW lub Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej złożył zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa związanego z realizacją umowy o dofinansowanie na szkodę tego beneficjenta przez wykonawcę, albo gdy postępowanie karne w tej sprawie zostało wszczęte z urzędu.

Po prawomocnym wyroku Sądu orzekającym winę wykonawcy beneficjent zostanie zwolniony z obowiązku zwrotu nierozliczonej zaliczki. Właściwy wojewódzki fundusz ochrony środowiska i gospodarki wodnej będzie mógł złożyć do Sądu wniosek o nałożenie obowiązku naprawienia szkody przez nieuczciwego wykonawcę, a beneficjent będzie mógł upoważnić WFOŚiGW do dochodzenia od wykonawcy spłaty należności.

Kwota nierozliczonych zaliczek, w tym tych nienależnie pobranych przez Wykonawców, wynosi obecnie około 285 mln zł. Szacuje się, że problem może dotyczyć ponad 8 000 rodzin.

MKiŚ planuje przedłożyć projekt ustawy Radzie Ministrów w marcu 2026 r. Celem jest możliwie szybkie przyjęcie projektu przez Radę Ministrów.

Większe bezpieczeństwo beneficjentów

Uruchomiona w marcu 2025 r. nowa edycja programu Czyste Powietrze jest bezpieczna dla beneficjentów. Ograniczono w niej możliwości nieuczciwych praktyk. Kluczową rolę pełnią operatorzy - gminy i wojewódzkie fundusze - których zadaniem jest wsparcie beneficjentów na każdym etapie procesu, od podjęcia decyzji o realizacji inwestycji, przez wybór audytora i wykonawcy, poprzez cały proces inwestycyjny, aż do zakończenia projektu i rozliczenia dotacji.

Procedury oceny wniosków i wypłat są stale usprawniane. W wojewódzkich funduszach zwiększono liczbę pracowników zajmujących się oceną dokumentów, uruchomiono punkty konsultacyjne oraz możliwość umawiania spotkań online.

NFOŚiGW i wojewódzkie fundusze prowadzą regularny dialog z wykonawcami, którzy są ważną częścią programu. Dialog ten i działania naprawcze prowadzone są przede wszystkim w trosce o ludzi, którzy złożyli wnioski o dotacje oraz na podstawie przepisów o wydatkowaniu środków publicznych. Obligują one podmioty publiczne do wydatkowania środków finansowych zarówno przy przyznawaniu dotacji, jak i ich rozliczaniu w sposób celowy i oszczędny, uzyskując najlepsze efekty. W ramach programu dofinansowanie jest wypłacane m.in. ze środków europejskich, które podlegają restrykcyjnym zasadom kontroli, rozliczania i konieczności osiągnięcia i udokumentowania konkretnych efektów rzeczowych i ekologicznych.

Jedną z praktyk, z którą wojewódzkie fundusze mierzą się przy ocenie wniosków o płatność w programie, jest zawyżanie kosztów inwestycji, co powoduje, wydłużenie procedury. Do beneficjentów kierowane są prośby o dodatkowe wyjaśnienia. To wydłuża proces oceny i wypłaty. Jest to jednak działanie niezbędne z punktu widzenia gospodarności, chroniące interes publiczny.

Rząd koalicji 15 października zapewnił źródła finansowania programu Czyste Powietrze: 7,9 mld zł z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko (FEnIKS) 2021-2027; 13 mld zł z Krajowego Planu Odbudowy; 10 mld zł z Funduszu Modernizacyjnego. Budżet ponad 44 miliardy zł pozwoli na realizację programu w najbliższym czasie.UWAGA: komunikaty publikowane są w serwisie PAP bez wprowadzania przez PAP SA jakichkolwiek zmian w ich treści, w formie dostarczonej przez nadawcę. Nadawca komunikatu ponosi odpowiedzialność za jego treść – z zastrzeżeniem postanowień art. 42 ust. 2 ustawy prawo prasowe. (PAP)

kom/ hkdw/ js/