MNiSW: Program dla młodych naukowców w nowej odsłonie - rusza LIDER UP (komunikat)

- Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego informuje:

Program dla młodych naukowców w nowej odsłonie - rusza LIDER UP Narodowe Centrum Badań i Rozwoju ogłosiło konkurs dla młodych naukowców w nowej, odświeżonej formule - LIDER UP. Największą zmianą jest kompleksowe wsparcie uczestników, którzy oprócz finansowania projektów otrzymają także dostęp do szkoleń i mentoringu opartych na indywidualnych planach rozwoju. Celem NCBR jest to, aby po zakończeniu programu każdy uczestnik miał nie tylko wyniki badań, lecz także odpowiednią wiedzę biznesową, pozwalającą skutecznie skomercjalizować swoje rozwiązanie.

Program LIDER jest najdłużej prowadzoną inicjatywą w ofercie Narodowego Centrum Badań i Rozwoju – w ciągu 18-letniej historii instytucji zorganizowane zostało jego 15 edycji. W tym czasie 643 Laureatek i Laureatów programu uzyskało wsparcie na autorskie projekty badawcze w kwocie niemal 830 mln zł. Dzięki tym grantom mieli szansę nie tylko zrealizować własny projekt, ale także zdobyć doświadczenie w samodzielnym planowaniu, zarządzaniu oraz kierowaniu zespołami.

– To w programach takich jak LIDER UP młodzi naukowcy zdobywają pierwsze doświadczenia w realizacji projektów badawczych, uczą się zarządzania projektem i zespołem, a w nowej, odświeżonej edycji – także biznesowego podejścia do badań. Te kompetencje są dzisiaj naszym najcenniejszym kapitałem.

To właśnie ten kapitał chcemy wykorzystywać w innowacjach i wdrożeniach – obszarach, które są kluczowe dla Narodowego Centrum Badań i Rozwoju – i bardzo ważne także dla nas w ministerstwie. Na co dzień pracujemy nad tym, aby wyniki badań faktycznie trafiały do gospodarki – powiedział dr inż. Marcin Kulasek, minister nauki i szkolnictwa wyższego.

W związku ze zmieniającymi się okolicznościami społeczno-gospodarczymi, Narodowe Centrum Badań i Rozwoju zdecydowało się na przeprowadzenie kompleksowego badania ewaluacyjnego programu, w którym wzięli udział również sami Liderzy.

– Analiza pokazała nam chociażby, że mimo szerokiego oddziaływania programu, słabszy jest jego wpływ w obszarze wzmacniania kompetencji naukowców związanych z realizacją projektów o „progospodarczym” profilu, których wyniki mogłyby zostać wdrożone w praktyce. W bardziej ograniczonym zakresie niż byśmy sobie tego dziś życzyli naukowcom udało się nawiązać nowe relacje z otoczeniem gospodarczym. Niektórzy beneficjenci wdrożenie uważali wręcz za kwestię drugorzędną – a przecież wdrożenia są kluczem do budowy innowacyjnej gospodarki opartej na wiedzy, stąd zależy nam na silniejszym zorientowaniu na projekty mające wysoki potencjał do zastosowania w praktyce – tłumaczy prof. dr hab. inż. Jerzy Małachowski, dyrektor Narodowego Centrum Badań i Rozwoju. – Na podstawie ewaluacji opracowaliśmy założenia programu w nowej formule, dostosowanej do dzisiejszych okoliczności. To jest właśnie LIDER UP.

Kierunek: wdrożenie

Nowa formuła programu ma na celu podniesienie kompetencji młodych badaczy w zakresie samodzielnego prowadzenia projektów o potencjale wdrożeniowym, a także nawiązanie ściślejszej współpracy nauki z biznesem. NCBR chce wzmacniać kompetencje przyszłych Liderek i Liderów nauki oraz inspirować przedsiębiorców do inwestowania w badania i prace rozwojowe. Laureaci programu dostaną kompleksowe wsparcie – obok finansowania projektów, uczestnicy otrzymają dostęp do szkoleń i mentoringu prowadzonych w oparciu o indywidualne plany rozwoju. Intencją NCBR jest to, aby po zakończeniu programu każdy uczestnik miał nie tylko wyniki badań, lecz także odpowiednią wiedzę biznesową, pozwalającą skutecznie skomercjalizować swoje rozwiązanie.

Program podzielony został na trzy fazy:

- Faza I – szkoleniowo-mentoringowa, obejmująca pakiet szkoleń dla młodych naukowców oraz mentoring z osobami posiadającymi doświadczenie w biznesie i w komercjalizacji badań naukowych. Szkolenia będą prowadzone w takich obszarach, jak przedsiębiorczość i kreatywność, zarządzanie projektem, komercjalizacja badań naukowych, budowanie zespołów badawczych i start-upowych, autoprezentacja i prezentacja wyników badań, marketing i business development. Z kolei mentoring z ekspertami biznesu i komercjalizacji badań dopasowany będzie do potrzeb uczestnika (np. zarządzanie start-upem, rozwój badań, sprzedaż wyników).

- Faza II – projektowa, do której będą mogli przystąpić uczestnicy I fazy programu LIDER UP, którzy zrealizowali program szkoleniowy. Obejmuje ona realizację projektu poprzez prowadzenie badań aplikacyjnych i prac rozwojowych we współpracy z organizacją badawczą. Projekty otrzymają dofinansowanie w kwocie do 2,5 mln zł.

- Faza III – przedwdrożeniowa, zakłada dodatkowy etap, który pozwoli młodym naukowcom przybliżyć możliwość wdrożenia wyników projektu realizowanego w II fazie i zwiększyć szanse na komercyjny sukces. Złożenie wniosku o dofinasowanie prac przedwdrożeniowych będzie możliwe po uzyskaniu pozytywnej oceny dotyczącej realizacji projektu w II fazie. Naukowcy będą mogli otrzymać dodatkowe wsparcie finansowe na prowadzenie prac przedwdrożeniowych we współpracy z organizacją badawczą. I konkurs LIDER UP Pierwszy konkurs w nowej formule został ogłoszony 23 stycznia 2026 r. Kwota przeznaczona na wsparcie młodych naukowców to łącznie 100 mln zł w trzech fazach. Maksymalna wysokość dofinansowania projektu realizowanego w II fazie programu wynosi 2,5 mln zł, natomiast w III fazie – 15 proc. kwoty otrzymanej w fazie II.

I faza naboru adresowana jest do:

- doktorantów,

- nauczycieli akademickich nieposiadających stopnia doktora,

- osób przygotowujących rozprawę doktorską w trybie eksternistycznym, pod warunkiem że od dnia wyznaczenia promotora do dnia złożenia wniosku nie upłynęło więcej niż 4 lata,

- osób posiadających stopień doktora, od uzyskania którego nie upłynęło 7 lat;

- osób posiadających stopień doktora habilitowanego, pod warunkiem że od uzyskania stopnia doktora nie upłynęło 7 lat,

- osób nieposiadających tytułu profesora, osób, które nie uczestniczyły jako kierownik projektu w poprzednich edycjach Programu LIDER;

- osób posiadających dorobek naukowy; osób posiadających obywatelstwo albo kartę pobytu w Polsce;

- osób, które pozyskały do współpracy organizację badawczą.

Nabór formularzy rekrutacyjnych do I fazy programu LIDER UP rozpocznie się 17 lutego i potrwa do 17 marca 2026 r. (w ostatnim dniu naboru do godz. 16:00).

Od lidera badań do lidera wdrożeń

A co o swoich doświadczeniach z programem LIDER mówią jego dotychczasowi beneficjenci? Dr hab. Rafał Archacki, obecnie kierownik grupy badawczej w Zakładzie Biologii Systemów oraz Laboratorium Roślin Transgenicznych Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, od dawna jest zafascynowany możliwościami genetycznej regulacji wzrostu i rozwoju roślin. Wraz ze swoim zespołem prowadzi badania na pograniczu genetyki, biochemii i bioinformatyki.

Ponad 10 lat temu zgłosił swój pierwszy projekt B+R w VI edycji programu LIDER. Jego nazwa to „Projektowanie i zastosowanie małych celowanych cząsteczek chemicznych do kontroli procesów wzrostowych u roślin”. Konkurs ten NCBR rozstrzygnęło w 2016 roku. Na zaplanowane działania naukowiec otrzymał 1,2 mln zł dofinansowania.

Projekt doprowadził do opracowania trzech aktywnych związków chemicznych, które wykazały zdolność modulowania wzrostu roślin. Udało się również nawiązać współpracę z firmą, której zlecono syntezę kilku wytypowanych związków oraz opracowanie syntezy chemicznej zaprojektowanych pochodnych.

– Podstawowym efektem projektu było złożenie krajowego i międzynarodowego zgłoszenia patentowego na zastosowanie w rolnictwie jednej z opracowanych przez nasz zespół substancji. Procedury w polskim i europejskim urzędzie patentowym zostały zakończone odpowiednio w 2022 i 2025 roku – mówi dr hab. Rafał Archacki. – Szczególnie zaś dumny jestem z identyfikacji cząsteczki aktywnej stanowiącej proof-of-concept dla przyjętej w projekcie strategii badawczej oraz przejścia z etapu badań na uczelni do start-upu – dodaje badacz.

W celu komercjalizacji wyników projektu powstała spółka spin-off UW – Upgrow sp. z o.o., która podpisała z uczelnią umowę licencyjną i prowadzi rozmowy z inwestorami, a także realizuje projekty komercyjne na zasadzie współpracy B2B z innymi podmiotami gospodarczymi.

Wyniki projektu znalazły również praktyczne zastosowanie w innych przedsięwzięciach badawczych, w projekcie Narodowego Centrum Nauki Sonata Bis i Opus oraz Inkubatorze innowacyjności.

– Innym, mniej oczywistym, ale według mnie równie ważnym efektem było zdobycie przez zespół projektowy know-how umożliwiającego opracowanie nowych produktów, a także uzyskanie praktycznej wiedzy na temat zarówno możliwości, jak i ograniczeń w komercjalizacji badań – wskazuje kierownik projektu.

Mimo że jego praca naukowa w przeważającym stopniu wchodzi w obszar badań podstawowych, dr hab. Rafał Archacki już jako młody naukowiec zaczął poszukiwać punktów styczności z naukami aplikacyjnymi i zastosowaniami komercyjnymi. Jak przyznaje, wsparcie mentoringowe, bardzo w tamtym czasie cenne, było jednak trudne do uzyskania na poziomie instytucjonalnym.

– Bazowałem w największym stopniu na wiedzy, którą sam pozyskiwałem z różnych źródeł. Mam na myśli klasyczne media i internet, zagraniczne czasopisma naukowe, kontakty z innymi naukowcami i pracownikami Centrum Transferu Technologii i Wiedzy UW (dawniej UOTT UW), a także prywatne kontakty z przedstawicielami biznesu. Jednym z pierwszych i bardzo pomocnych kursów było szkolenie dla kierowników projektów w programie Lider – zauważa.

Jednocześnie przyznaje, że zrealizowany z sukcesem projekt przyczynił się do rozwoju kariery naukowej.

– Po pierwsze, projekt umożliwił mi realizację własnego pomysłu na badania aplikacyjne. Po drugie, dał on nieocenione doświadczenie w prowadzeniu zespołu naukowego i zarządzaniu wysokobudżetowym – jak na ten etap kariery – grantem. Umożliwił również nawiązanie nowych kontaktów i współprac, zarówno z naukowcami z innych ośrodków naukowych, jak i z otoczeniem gospodarczym. Najbardziej namacalnym efektem realizacji projektu było zwiększenie mojego dorobku jako naukowca. Kierowanie projektem i jego realizacja były bardzo pozytywnie oceniane przez recenzentów innych składanych przeze mnie aplikacji grantowych – podsumowuje dr hab. Rafał Archacki.

Droga rozwoju naukowca

Dr hab. n. farm. Anna Sroka-Bartnicka, prof. Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, pracuje w Katedrze Nauk Biomedycznych na Wydziale Nauk Medycznych, kierując Samodzielną Pracownią Spektroskopii i Obrazowania Chemicznego. W latach 2018-2021, gdy była zatrudniona na Wydziale Biologii i Biotechnologii UMCS w Lublinie, realizowała projekt „Opracowanie ekologicznego preparatu do stymulacji wzrostu i plonowania roślin uprawnych i leczniczych”, wyłoniony w VIII edycji programu LIDER.

W jego efekcie powstał ekologiczny preparat, który wspomaga wzrost i plonowanie roślin uprawnych i leczniczych. Wynalazek został opatentowany, na jego temat ukazały się również publikacje naukowe. W 2021 r. UMCS udzielił licencji firmie INTERMAG Sp. z o.o, która dzięki temu wprowadziła na rynek nowy preparat do zaprawiania nasion grochu, bobiku, wyki i bobu. Preparat ten skutecznie stymuluje tworzenie brodawek korzeniowych i ogranicza wpływ niekorzystnych warunków środowiskowych na ten proces.

– Realizacja projektu miała ogromny wpływ na mój rozwój jako początkującego naukowca. Był to mój pierwszy samodzielny projekt, dofinansowany kwotą 1,2 mln zł. Otworzył mi drogę do stworzenia efektywnego, interdyscyplinarnego zespołu badawczego chemików i biotechnologów. Praca mojego zespołu została zauważona i doceniona na uczelni. Projekt w programie LIDER pozwolił mi również zatrudniać nowych studentów i doktorantów, inspirować ich i kierować pracami zespołu, co dawało mi ogromną satysfakcję – podkreśla badaczka. – Wykonawcy projektu, moi współpracownicy, z sukcesem ukończyli doktoraty, a młodzi doktorzy znacznie zwiększyli swój dorobek naukowy. Patrzę na to z dumą i gorąco rekomenduję aplikowanie w konkursie LIDER UP – dodaje dr hab. Anna Sroka-Bartnicka, prof. UM.

Jednocześnie przyznaje, że przystępując do projektu jeszcze bez szerszego doświadczenia w świecie B+R, potrzebowała wsparcia mentoringowego.

– Odnalazłam je wówczas dzięki mentorom z zagranicy, którzy ukierunkowali mnie w procesie badań, nauczyli organizacji zespołu i zarządzania nim. Do tej pory jestem wdzięczna za cenne wskazówki prof. Sergeiowi Kazarianowi z Imperial College London. Ta wiedza pomogła mi zwiększyć pewność siebie w podejmowaniu decyzji. Podobne szkolenia nie były wtedy łatwo dostępne w Polsce – zauważa.

Jak dodaje, pomocą w prowadzeniu projektu była dla niej również wcześniejsza praca w charakterze wykonawcy w innych przedsięwzięciach B+R, w tym w projekcie TEAM FNP, międzynarodowym projekcie ERC Advanced Grant, a także w projekcie realizowanym w Uniwersytecie Sztokholmskim. Cenne okazały się także umiejętności miękkie, które nabyła w Cambridge Judge Business School w Wielkiej Brytanii podczas sponsorowanych przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej szkoleń z przedsiębiorczości dla początkujących przedsiębiorców i naukowców, przygotowujących do wdrażania pomysłów w środowisku biznesowym. Projekt Lider był wielką trampoliną do kolejnych sukcesów naukowych czyli zdobycia następnych grantów Powroty FNP oraz Sonata NCN.

Brak mentoringu może być barierą

Mgr inż. Dawid Florczak z Wydziału Mechanicznego Energetyki i Lotnictwa Politechniki Warszawskiej znalazł się w gronie laureatów XV edycji programu LIDER. Młody naukowiec rozwija krajowe know-how z zakresu zaawansowanych technologii rakietowych, technologii dronowych oraz nowoczesnych rozwiązań nawigacyjnych. W ubiegłym roku rozpoczął realizację projektu „Opracowanie systemu wsparcia nawigacji inercjalnej obiektów szybko wirujących”. Dofinansowanie przyznane na ten cel wynosi 1,8 mln zł.

Projekt dotyczy opracowania systemu wspierającego nawigację inercyjną dla rakiet i dronów, czyli w pełni autonomicznego systemu wyznaczania położenia i orientacji obiektu w przestrzeni na podstawie danych z zróżnicowanych czujników, odpornych na występujące obecnie zakłócenia, a przy tym niewymagającego danych z systemów nawigacji satelitarnej.

– Tworzymy nowy typ żyroskopu, który pozwala zachować wysoką precyzję działania nawet w sytuacji całkowitego wyłączenia nawigacji satelitarnej oraz systemów radiowych wspierających orientację tego typu obiektów. To kluczowe w realiach współczesnych konfliktów. Podczas testów przeprowadzonych w grudniu na poligonie w Żaganiu, mimo ekstremalnych warunków, system osiągnął zaskakująco dobre wyniki – relacjonuje Dawid Florczak. – W dłuższej perspektywie projekt może umożliwić krajową produkcję strategicznych systemów nawigacyjnych, których nikt poza nami nie będzie w stanie wyłączyć ani unieszkodliwić – poprzez aktualizacje oprogramowania czy zaburzenie łańcuchów dostaw. To nie tylko rozwój technologii typu dual use i osobiste ambicje, ale realny fundament suwerenności i bezpieczeństwa państwa – dodaje.

Kierownik projektu bardzo sobie ceni udział w programie LIDER.

– Program LIDER jest dla mnie silnym impulsem rozwojowym i akceleratorem dotychczasowych działań. Umożliwia samodzielne prowadzenie projektu o realnym potencjale wdrożeniowym, budowę zespołu oraz współpracę z partnerami naukowymi i przemysłowymi. To moment przejścia z roli wykonawcy do roli lidera projektu i wejście na nowy etap kariery naukowej – podkreśla badacz.

Zapytany, skąd czerpał wiedzę o procesach B+R, przygotowując założenia swojego projektu, wyjaśnia, że od samego początku kariery naukowej ma szczęście pracować przy innowacyjnych projektach, głównie finansowanych przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju.

– Wiedzę o B+R zdobywałem w praktyce, krok po kroku, wielokrotnie uczestnicząc w przygotowaniu projektów od etapu koncepcji aż po złożenie wniosku. Jednocześnie na co dzień obserwuję, że dla wielu młodych naukowców brak mentoringu jest dziś poważną barierą – nawet najlepsze pomysły często przegrywają z formalnymi i organizacyjnymi realiami projektów badawczych – podkreśla mgr inż. Dawid Florczak.

Program LIDER UP realizowany jest ze środków przekazanych przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Więcej informacji oraz dokumentacja naboru LIDER UP dostępne są na stronie NCBR: https://www.gov.pl/web/ncbr/i-edycja-konkursu-w-programie-lider-up.

UWAGA: komunikaty publikowane są w serwisie PAP bez wprowadzania przez PAP SA jakichkolwiek zmian w ich treści, w formie dostarczonej przez nadawcę. Nadawca komunikatu ponosi odpowiedzialność za jego treść – z zastrzeżeniem postanowień art. 42 ust. 2 ustawy prawo prasowe. (PAP)

kom/ mbed/ js/