MKiŚ: Renaturyzacja z bezzwrotnym wsparciem. Samorządy i NGOsy mogą sięgnąć po miliony (komunikat)

- Ministerstwo Klimatu i Środowiska informuje:

Renaturyzacja dorzecza Parsęty pokazuje, jak skutecznie można przywracać życie rzekom - od usuwania barier migracyjnych po odbudowę siedlisk i monitoring ekosystemów. Związek Miast i Gmin Dorzecza Parsęty, prowadząc dwa duże projekty środowiskowe, stał się dobrym przykładem działań renaturyzacyjnych w kraju. Teraz ich doświadczenia stają się punktem odniesienia dla samorządów i NGO'sów, które po raz pierwszy mogą sięgnąć po bezzwrotne środki na renaturyzację rzek, jezior i mokradeł. To 100 mln zł w nowym naborze w programie FEnIKS, który jest częścią większego pakietu działań w zakresie odbudowy zasobów przyrodniczych o wartości 450 mln zł.

Najważniejsze informacje

- W dorzeczu Parsęty realizowane są obecnie dwa kluczowe projekty ukierunkowane na ochronę ekosystemów rzecznych oraz zrównoważone zarządzanie zasobami wodnymi.

- W ramach obu projektów prowadzona jest kompleksowa renaturyzacja rzek i obszarów Natura 2000 oraz ochrona cennych siedlisk i gatunków chronionych występujących w dorzeczu.

- W naborach NFOŚiGW w programie FEnIKS na renaturyzację rzek, jezior i mokradeł przeznaczono łącznie 410 mln zł. Po raz pierwszy w historii nabór na projekty renaturyzacji rzek został skierowany do samorządów i NGO (w tym stowarzyszeń samorządowych).

- Po raz pierwszy też tak wyraźnie promowane są partnerstwa podmiotów działających w zlewniach rzecznych.

- Do 30 września 2026 r. samorządy i organizacje pozarządowe mogą ubiegać się o dofinansowanie do 79,71 proc. kosztów z puli 100 mln zł.

- Do 31 sierpnia 2026 r. parki narodowe i regionalne dyrekcje ochrony środowiska mogą otrzymać wsparcie sięgające nawet 100 proc. z budżetu 310 mln zł.

- Dodatkowo zwiększono o 40 mln zł alokację środków na projekty małej retencji realizowane przez Lasy Państwowe.

Procesy renaturyzacyjne odtwarzają bagna, mokradła i torfowiska, poprawiając poziom zabezpieczenia hydrologicznego w naszym kraju. W Polsce dostrzegamy coraz bardziej, jak znika woda, jak obniżają się poziomy lustra wody w naszych rzekach i jeziorach i to niezależnie od tego, na który kraniec naszego kraju pojedziemy. Potrzeba inwestowania w poprawę bilansu wodnego jest dzisiaj kluczowa i staje się priorytetem również dla Ministerstwa Klimatu i Środowiska. To mokradło jest przykładem dobrze przeprowadzonej renaturyzacji - po jego odtworzeniu woda ponownie pojawiła się na tym terenie, a wraz z nią wróciło życie. Zaobserwowano tu ponownie około 30 rzadkich gatunków fauny i flory. Ważne jest odtwarzanie zasobów wodnych, których brak w pewnym momencie może stać się nawet barierą dla rozwoju gospodarczego kraju. Projekty nastawione na renaturyzację będą działać również przeciwpożarowo, ponieważ rozległe obszary pozbawione wody stanowią realne i poważne zagrożenie dla mieszkańców - mówiła na konferencji prasowej na terenie Mokradła Pyszka, dotyczącej projektu renaturyzacji rzeki Pysznicy, minister klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska.

450 mln zł na renaturyzację wód

Renaturyzacja rzeki Parsęty to dobry przykład dla instytucji i samorządów planujących własne działania renaturyzacyjne. 29 maja 2026 r. NFOŚiGW uruchomił dwa nabory dla bardzo różnych podmiotów i instytucji, obejmujące projekty renaturyzacji rzek i mokradeł w programie FEnIKS. Łączna pula obu naborów wynosi 410 mln zł. Dodatkowo zwiększono o 40 mln zł alokację środków na projekty małej retencji realizowane przez Lasy Państwowe.

W trybie konkursowym o środki mogą ubiegać się samorządy oraz organizacje pozarządowe. Budżet naboru to 100 mln zł (z możliwością powiększenia), poziom dofinansowania wynosi do 79,71 proc., a minimalna wartość wsparcia to 1 mln zł. Wnioski można składać do 30 września 2026 r. Premiowane będą projekty partnerskie, gdyż takie podejście jest priorytetem inwestycyjnym Ministerstwa Klimatu i Środowiska. Koordynowanie działań podejmowanych przez różne podmioty działające w zlewniach rzecznych zwiększa ich skuteczność przyrodniczą i poprawia ich efektywność.

W trybie niekonkursowym wnioski mogą składać parki narodowe oraz regionalne dyrekcje ochrony środowiska. Budżet wynosi 310 mln zł, a dofinansowanie może sięgnąć 100 proc. kosztów kwalifikowalnych. Termin składania wniosków upływa 31 sierpnia 2026 r.

Wsparcie obejmuje m.in. przywracanie ciągłości ekologicznej rzek, renaturyzację rzek i jezior, odtwarzanie mokradeł, zwiększanie naturalnej retencji, spowalnianie odpływu wód, działania edukacyjne, monitoring oraz włączanie społeczności lokalnych w realizację projektów. W obu naborach środki mają formę bezzwrotnego wsparcia finansowego.

Związek komunalny liderem działań renaturyzacyjnych

Związek Miast i Gmin Dorzecza Parsęty, jako związek komunalny, który przejął rolę koordynatora dużych projektów środowiskowych, buduje współpracę między licznymi instytucjami i skutecznie prowadzi działania na rzecz poprawy stanu rzek i mokradeł. W ramach programu LIFE for Rivers realizowana jest kompleksowa renaturyzacja dorzecza Parsęty, obejmująca usuwanie barier migracyjnych dla ryb, odtwarzanie terenów podmokłych, renaturyzację cieków, odbudowę siedlisk, monitoring jakości wód i populacji ryb oraz szeroką edukację ekologiczną.

W projekt zaangażowane są m.in. Wody Polskie, WWF Polska, SGGW, RDOŚ Szczecin, Instytut Oceanologii PAN oraz partnerzy z Hiszpanii i Holandii, tworząc szeroką koalicję wspierającą działania renaturyzacyjne.

Równolegle od 2025 roku Związek realizuje projekt Ochrona in-situ zagrożonych gatunków i siedlisk przyrodniczych w dorzeczu Parsęty, którego celem jest zabezpieczenie cennych siedlisk i gatunków poprzez monitoring jakości wód (z wykorzystaniem automatycznych stacji pomiarowych), stały monitoring gatunków, czynną ochronę siedlisk, kontynuację działań renaturyzacyjnych oraz edukację ekologiczną.

Więcej informacji na temat programów:

- Nabór FENX.02.04-IW.01-001/26 – tryb konkurencyjny: https://www.gov.pl/web/nfosigw/fenx0204-iw01-00126---tryb-konkurencyjny

- Nabór FENX.02.04-IW.01-002/26 – tryb niekonkurencyjny: https://www.gov.pl/web/nfosigw/fenx0204-iw01-00226---tryb-niekonkurencyjny

UWAGA: komunikaty publikowane są w serwisie PAP bez wprowadzania przez PAP SA jakichkolwiek zmian w ich treści, w formie dostarczonej przez nadawcę. Nadawca komunikatu ponosi odpowiedzialność za jego treść – z zastrzeżeniem postanowień art. 42 ust. 2 ustawy Prawo prasowe. (PAP)

kom/ wst/ amac/