229 dni pracy na wydatki państwa. Co pokazuje nowy raport Instytutu Misesa?

Instytut Misesa opublikował raport dr. Mateusza Benedyka „229 dni pracy na państwo. Raport Dnia Wolności Sektora Prywatnego 2026”. Dokument przedstawia przyczyny rosnących wydatków publicznych oraz ich możliwe konsekwencje dla inwestycji, finansów państwa i dalszego rozwoju polskiej gospodarki.

Pełny raport można bezpłatnie pobrać na stronie dzienwolnosci.pl/raport.

Dzień Wolności Sektora Prywatnego to symboliczna data pokazująca relację między skorygowanymi wydatkami publicznymi a produkcją wytwarzaną przez sektor prywatny. W 2017 roku przypadał 15 czerwca, w 2019 roku - 20 czerwca, w 2023 roku - 19 lipca, a w 2025 roku - 13 sierpnia. Tegoroczny wynik - 18 sierpnia - jest najwyższy w historii wskaźnika.

Według raportu wydatki państwa już czwarty rok z rzędu rosną szybciej niż produkcja sektora prywatnego.

Skalę zmian pokazuje porównanie z okresem sprzed pandemii. W 2019 roku wydatki publiczne stanowiły w Polsce 41,4 proc. PKB. W 2024 roku było to już 49,4 proc., a więc nieco więcej niż średnia dla całej Unii Europejskiej. W ciągu pięciu lat udział wydatków publicznych w polskim PKB wzrósł aż o 8 punktów procentowych.

Największy wpływ na ten wzrost miały wydatki socjalne, obronne, gospodarcze, zdrowotne oraz koszty działalności ogólnopaństwowej. Autor raportu podkreśla, że wzrost nakładów na obronność odpowiadał do 2024 roku jedynie za około jedną szóstą całego wzrostu wydatków. Nie można zatem uznać wydatków na obronność za główną przyczynę pogorszenia sytuacji finansów publicznych.

Jednocześnie słabną prywatne inwestycje. W 2019 roku nakłady brutto na środki trwałe sektora prywatnego odpowiadały za 13 proc. PKB. W 2024 roku ich udział wynosił już tylko 10,7 proc. Zdaniem autora raportu może to stanowić coraz poważniejszą barierę dla dalszego rozwoju Polski.

W raporcie wskazano również na wzrost zadłużenia. Według Ministerstwa Finansów całkowity dług publiczny wyniósł w I kwartale 2026 roku 61,6 proc. PKB, podczas gdy według krajowej definicji było to 50,6 proc. Ponad 436 mld zł zobowiązań zaciągnęły fundusze nieuwzględniane w krajowej definicji długu publicznego, choć za ich spłatę odpowiada państwo.

Raport opisuje także sytuację publicznej ochrony zdrowia. W latach 2016-2025 koszty świadczeń finansowanych przez NFZ rosły trzykrotnie szybciej niż ceny konsumpcyjne, podczas gdy liczba wykonywanych świadczeń praktycznie się nie zwiększyła.

Pełny raport, metodologia obliczania wskaźnika i szczegółowe dane są dostępne bezpłatnie na stronie dzienwolnosci.pl/raport.

Źródło informacji: Fundacja Instytut Edukacji Ekonomicznej im. Ludwiga von Misesa