Instytut Almares: udział nielegalnych papierosów w polskim rynku sięgnął 9,7 proc.

Wzrost szarej strefy to jeden z argumentów przeciwko podwyżce akcyzy, podnoszonych przez przedstawicieli organizacji pracodawców, handlu, producentów, plantatorów oraz związków zawodowych. Podczas konferencji prasowej w Warszawie apelowali oni o zamrożenie podwyżek akcyzy na wyroby tytoniowe zaplanowanych na 2027 rok oraz o wypracowanie racjonalnej mapy akcyzowej począwszy od 2028 r. 

„Jesteśmy największym producentem wyrobów tytoniowych w Unii Europejskiej, a około 85 proc. produkcji przeznaczane jest na eksport. Polska zaspokaja ok. 40 proc. zapotrzebowania unijnego i jest drugim największym w UE producentem liścia tytoniowego” - wyliczała Magdalena Szewczyk-Pochrzęst, dyrektorka Krajowego Stowarzyszenia Przemysłu Tytoniowego. 

Według Krzysztofa Andruszkiewicza, doradcy i eksperta Okręgowego Związku Plantatorów Tytoniu w Augustowie oraz Ogólnopolskiego Związku Plantatorów Tytoniu w Grudziądzu w Polsce uprawą tytoniu zajmuje się około 3 tys. gospodarstw, rocznie wytwarzających około 21 tys. ton tytoniu.

„Polska jest jednym z trzech największych producentów, dorównując Hiszpanii i Włochom. Eksport z Polski to około 200 mld sztuk papierosów rocznie. W 2025 r. wpływy budżetowe z tytułu podatku akcyzowego wyniosły 33,6 mld zł, co stanowiło ok. 6 proc. całkowitych wpływów podatkowych budżetu państwa” - dodał Krzysztof Andruszkiewicz.

Jak wynika z analiz Instytutu Almares, tylko w 2025 r. legalna sprzedaż papierosów spadła o 13 proc., a w pierwszych siedmiu miesiącach br. - o kolejne 10 proc. Według badaczy, legalna sprzedaż wyrobów jest wypierana przez produkty podrabiane i pochodzące z przemytu. 

„Szara strefa wzrosła o prawie 100 proc. od 2023 r. i po pierwszym kwartale 2026 r. wyniosła 9,7 proc., z czego - zaokrąglając - 4,5 proc. przypadło na podrabiane papierosy, a 5,3 proc. na produkty bez polskiej banderoli” - informował Andrzej Ludek, prezes zarządu Instytutu Doradztwa i Badań Rynku Almares.

Zdaniem ekspertów, jeszcze kilka lat temu Polska była wskazywana jako przykład kraju, który skutecznie ograniczał nielegalny rynek papierosów. Udział szarej strefy spadł z 18,3 proc. w 2015 roku do 4,7 proc. w 2023 roku. Od tego czasu trend się jednak odwrócił.

Jak wskazywał Piotr Palutkiewicz, prezes Warsaw Enterprise Institute, wskutek niespodziewanych zmian regulacyjnych zwiększyły się różnice cenowe pomiędzy rynkiem legalnym i nielegalnym, wzmacniając zachęty do przemytu oraz nielegalnej produkcji.

W 2025 roku akcyza na papierosy wzrosła o 25 proc., na tytoń do palenia o 38 proc., na wyroby nowatorskie o 50 proc., a na płyny do papierosów elektronicznych aż o 75 proc.

„Przewidywalność fiskalna i regulacyjna jest kluczowa także dla atrakcyjności inwestycyjnej Polski” - mówił dr Łukasz Bernatowicz, prezes Związku Pracodawców BCC.

„Dzisiaj coraz większym problemem jest to, że konsument znika z legalnego rynku, a wraz z nim znikają również wpływy do budżetu” - dodał Mariusz Zielonka, główny ekonomista Konfederacji Lewiatan.

Magdalena Szewczyk-Pochrzęst poinformowała, że zakładany przez Ministerstwo Finansów plan dochodów z analizowanych wyrobów akcyzowych na 2025 rok wynosił 37,15 mld zł, podczas gdy wykonanie wyniosło 33,61 mld zł. 

Uczestnicy konferencji zwracali uwagę, że legalnie działający przedsiębiorcy muszą ponosić pełne koszty podatków i regulacji, podczas gdy nielegalny rynek może oferować produkty po znacznie niższych cenach. Cena papierosów z nielegalnego źródła to ok. 10 zł za paczkę, a z legalnego źródła jest minimum dwa razy wyższa.

„Dla wielu legalnie działających mniejszych sprzedawców wyroby tytoniowe odpowiadają za znaczącą część obrotu, dlatego odpływ klientów do nielegalnych źródeł jest dla nich szczególnie dotkliwy” - powiedział Maciej Ptaszyński z Polskiej Izby Handlu.

Maciej Skorliński, przewodniczący Federacji Związków Zawodowych Pracowników Przemysłu Tytoniowego, zauważył, że jeżeli legalny rynek się kurczy, konsekwencje ponoszą nie tylko firmy, uderza to również w ludzi pracujących w całym łańcuchu dostaw. Ocenia się, że jest to około pół miliona miejsc pracy w Polsce.

Jak mówił Robert Draba, członek zarządu Pracodawców RP branża tytoniowa od lat apeluje o racjonalność w planowaniu akcyzy, gdyż każdy ruch nieujęty w planach, przekłada się na wzrost szarej strefy.

„Przedsiębiorcy całego łańcucha dostaw branży tytoniowej potrzebują dziś kontynuacji racjonalnej mapy akcyzowej. Liczby są jasne: legalna sprzedaż spada w sposób bezprecedensowy, szara strefa rośnie najszybciej od 15 lat, a wpływy z tytułu akcyzy w 2025 r. były niższe od zakładanych” - podsumowała Magdalena Szewczyk-Pochrzęst z KSPT

Źródło informacji: PAP MediaRoom