Fundacja GrowSPACE: Tęczowy Piątek jest codziennie

Od 2016 roku w ostatni piątek października uczniowie i uczennice w całej Polsce świętują Tęczowy Piątek - dzień solidarności z młodzieżą LGBTQ+. W 10. urodziny akcji Fundacja GrowSPACE mówi wprost: jeden dzień to za mało. Hejt nie ma kalendarza, więc szacunek też nie może go mieć. Z Rankingu Szkół Przyjaznych LGBTQ+ 2026 wynika, że prawie co trzeci uczeń nie potrafi wskazać w szkole ani jednej dorosłej osoby, której mógłby zaufać.

Tęczowy Piątek to święto organizowane oddolnie przez osoby uczniowskie. Ideę akcji dała Kampania Przeciw Homofobii, a od kilku lat koordynuje ją Fundacja GrowSPACE, wspierając młodzież materiałami i pomocą na każdym etapie. Każda szkoła świętuje po swojemu: plakatami na korytarzu, rozmową na godzinie wychowawczej, tęczowymi ubraniami. 30 października 2026 r. o godz. 10:00 w biurze Fundacji GrowSPACE w Warszawie odbywa się konferencja prasowa z okazji jubileuszu.

Tegoroczne hasło brzmi: „Tęczowy Piątek jest codziennie”, a jubileuszowy motyw to „Bez daty. Zawsze” Chodzi o to, by szacunek, bezpieczeństwo i wsparcie nie kończyły się w piątek o 15:00.

„Dziesięć lat temu Tęczowy Piątek był aktem odwagi. Dziś mówimy coś więcej: bezpieczna szkoła nie powstaje na jeden piątek w roku. To, czy jest bezpieczna, sprawdza się w poniedziałek, we wtorek i w każdy kolejny dzień - na korytarzu, w klasie, w szatni. Szkoła, w której nikt nie musi się ukrywać, jest lepsza dla wszystkich” - Jakub Juszczak, Head of Communication, Fundacja GrowSPACE

Co mówią sami uczniowie

Ranking Szkół Przyjaznych LGBTQ+ to anonimowe badanie, w którym uczniowie i uczennice szkół ponadpodstawowych oceniają swoje szkoły. W 8. edycji (2026) wzięło udział ponad 15 tys. osób, a status Szkoły Przyjaznej uzyskało 181 szkół z całej Polski - nie tylko z dużych miast, ale też m.in. z Boguchwały, Radomia i Żar.

Najważniejsze wyniki:

•  29% uczniów nie potrafi wskazać w szkole ani jednej zaufanej osoby dorosłej.
• ~50% nie jest pewnych, czy w ich szkole każda osoba może czuć się bezpiecznie.
• 25% uczestniczyło w szkole w warsztatach antydyskryminacyjnych.

Uczniowie znają osobę, która doświadczyła:

• przemocy psychicznej - 36% z powodu bycia LGBTQ+, 43% z innych powodów*
• cyberprzemocy - 34% z powodu bycia LGBTQ+, 42% z innych powodów*
• przemocy fizycznej - 24% z powodu bycia LGBTQ+, 28% z innych powodów*
• dyskryminacji - 33,5% z powodu bycia LGBTQ+, 36% z innych powodów*

* m.in. pochodzenie, wyznanie, sytuacja materialna, wygląd, stan zdrowia, sprawność. Źródło: Fundacja GrowSPACE, Ranking Szkół Przyjaznych LGBTQ+ 2026.

Przemoc z „innych powodów” jest w szkołach jeszcze częstsza. To pokazuje, że bezpieczeństwo w szkole nie jest tematem jednej grupy, tylko każdego ucznia i każdej uczennicy. Tam, gdzie gorzej traktuje się osoby LGBTQ+, gorzej traktuje się też ludzi ze względu na pochodzenie, zdrowie, wyznanie czy wygląd.

„Prawie co trzeci uczeń nie ma w szkole ani jednej dorosłej osoby, której mógłby zaufać. Ani jednej. Bezpieczna szkoła to taka, w której młody człowiek ma do kogo pójść, kiedy jest mu źle - i w której ktoś zauważy, że od tygodni siedzi sam. Zaufania nie buduje się w jeden dzień. Buduje się je codziennie” - Aleksander Korzeniewski, koordynator Tęczowego Piątku, Fundacja GrowSPACE

Polska na tle Europy

Dane europejskie pokazują ten sam obraz. Według Agencji Praw Podstawowych UE (FRA, EU LGBTIQ Survey III, ponad 100 tys. respondentów):

• 57% osób LGBTIQ w Polsce ukrywało w szkole, kim są (średnia UE: 49%).
• 20% mówi, że ktoś w szkole często lub zawsze stawał w ich obronie (UE: 32%).
• 16% zostało zaatakowanych w ciągu 5 lat przed badaniem (UE: 13%).

Źródło: FRA, LGBTIQ Equality at a Crossroads - Country Data: Poland (badanie 2023, publikacja 2024).

Od słowa do przemocy - piramida Allporta

Psycholog Gordon Allport opisał, jak uprzedzenie krok po kroku przechodzi w czyn - każdy szczebel „ośmiela” kolejny. Dobra wiadomość: ten łańcuch można przerwać na każdym etapie, a najłatwiej na pierwszym.

1. Mowa uprzedzeń - „żarty”, wyzwiska, memy, hejt w grupie klasowej

2. Unikanie - izolowanie, „nie siadaj z nim”, pomijanie w projektach

3. Dyskryminacja - nierówne zasady, gorsze traktowanie

4. Przemoc - popychanie, pobicia, niszczenie rzeczy

Żadna przemoc nie zaczyna się od pięści. Zaczyna się od słowa, na które nikt nie zareagował. Dlatego odwracamy piramidę: od szacunku w języku, przez włączanie, do wspólnoty, w której każdy jest u siebie.

Jak dołączyć

Do Tęczowego Piątku może dołączyć każdy - szkoła, biblioteka, dom kultury, firma czy redakcja. Wystarczą trzy proste gesty, dziś i w każdy kolejny dzień. Zdjęcia i wpisy warto oznaczać hasztagiem #TęczowyPiątek.

• Załóż coś tęczowego - koszulkę, przypinkę, sznurówki - pokaż, że jesteś po stronie wsparcia.
• Powieś plakat - w szkole, w domu albo w pracy - plakaty A4 i A3 są do pobrania za darmo.
• Porozmawiaj - o różnorodności, szacunku i wsparciu – jedna rozmowa może zmienić czyjąś codzienność.

„Tęczowy Piątek to święto, które organizowane jest oddolnie przez młodzież. Szkoły mogą skorzystać z bezpłatnych materiałów przygotowanych przez GrowSPACE, pobierając je ze strony internetowej. Tęczowy Piątek to dzień, w którym każdy z uczniów może być sobą” - Klaudia Bernatowicz, koordynatorka Tęczowego Piątku, Fundacja GrowSPACE

Standardy Otwartej Szkoły - dołącz do ruchu

Fundacja GrowSPACE przygotowała 10 Standardów Otwartej Szkoły, które łączą wyniki Rankingu z dobrymi praktykami. Można je wydrukować i powiesić w klasie, bibliotece, pokoju nauczycielskim czy redakcji. Fundacja zachęca instytucje i media, by przyjęły je jako swoje i powiedziały o tym publicznie z #TęczowyPiątek.

1. Widzimy w każdym człowieka.

2. Cieszymy się różnorodnością.

3. Jesteśmy różni, ale równi.

4. W szkole każdy jest u siebie.

5. Wspólnie kształtujemy naszą kulturę.

6. Tworzymy bezpieczną przestrzeń.

7. Mówimy do siebie z szacunkiem.

8. Reagujemy, gdy ktoś jest krzywdzony.

9. Wiemy, do kogo zwrócić się po pomoc.

10. Uczymy się otwartości i stale się doskonalimy.

Plakaty „Bez daty. Zawsze"

Na jubileusz Fundacja GrowSPACE przygotowała serię bezpłatnych plakatów, które grają z „zakazami” znanymi ze szkolnych korytarzy i odwracają ich sens. Można je pobrać w całości lub pojedynczo i wykorzystać w materiałach redakcyjnych.

• „Bez daty. Zawsze. 10 lat Tęczowego Piątku”.
• „Uważaj, co mówisz! Słowa mają moc. Używamy ich z szacunkiem”.
• „Przyklejaj etykiety! Ale tylko na zeszyty. W ludziach widzimy człowieka”.
• „Znaj swoje miejsce! W tej szkole jest ono dla każdego”.
• „Odrób lekcję! Z szacunku i otwartości. Codziennie”.
• „Zmień szkołę! Nie musisz się przenosić, zmieniaj ją razem z nami”.
• „Bądź jak wszyscy! Przecież każdy jest inny -  i to jest super!”
• „Odwróć wzrok! Od telefonu. Sprawdź, czy ktoś obok nie potrzebuje wsparcia”.
• „Rób różnicę! Ale nigdy między ludźmi. Jesteśmy różni, ale równi”.

Pakiet plakatów (PDF): growspace.pl/teczowy-piatek-2 · w pakiecie także plakaty „Świętujemy Tęczowy Piątek, ponieważ…” i „Nasz sposób na queerową szkołę” do samodzielnego uzupełnienia.

Materiały dla mediów

W folderze dla mediów Fundacja GrowSPACE udostępnia nagrane wcześniej wypowiedzi (setki) osób z Fundacji, logotypy, plakaty w wysokiej rozdzielczości oraz wyniki Rankingu. Chętnie umówimy też rozmowy z ekspertkami i ekspertami Fundacji, a także z uczniami i nauczycielami ze szkół z czołówki Rankingu.

Folder z materiałami dla mediów: 

https://drive.google.com/drive/folders/1N9lxN2R_lUGJayHTCb6Sc41EDdhVj4O9?usp=sharing  

Film o tym, że różnorodność jest faktem przez cały rok: https://youtu.be/15HNcd37xKA 

Pytania i odpowiedzi

Czym jest Tęczowy Piątek?

Coroczną akcją solidarności z młodzieżą LGBTQ+, organizowaną od 2016 roku w ostatni piątek października. Przypomina, że każda osoba ma prawo czuć się w szkole bezpiecznie, być szanowana i widoczna - niezależnie od tego, kim jest i kogo kocha.

Kto organizuje Tęczowy Piątek?

W szkołach - sami uczniowie i uczennice. Ideę akcji dała Kampania Przeciw Homofobii, a od kilku lat koordynuje ją Fundacja GrowSPACE, która przygotowuje materiały i wspiera młodzież na każdym etapie.

W ilu szkołach odbywa się akcja?

Fundacja GrowSPACE nie prowadzi jednego rejestru, bo to święto organizowane oddolnie. Zgłoszenia napływają na bieżąco - z dużych miast i z mniejszych miejscowości.

Co dokładnie dzieje się w szkołach?

To inicjatywy uczniowskie: plakaty na korytarzach, rozmowy o szacunku i różnorodności, tęczowe elementy ubioru. Każda szkoła decyduje sama, zgodnie ze swoimi zasadami.

Dlaczego „codziennie”, skoro to jeden dzień w roku?

Bo bezpieczna szkoła nie powstaje w jeden piątek. Dane z Rankingu pokazują, że prawie co trzeci uczeń nie ma w szkole zaufanej osoby dorosłej - a zaufanie buduje się codziennie.

Czy to temat tylko dla osób LGBTQ+?

Nie. Według Rankingu przemoc z innych powodów - pochodzenia, wyznania, wyglądu czy zdrowia - jest w szkołach jeszcze częstsza. Szkoła, w której każdy jest u siebie, jest bezpieczniejsza dla wszystkich.

Skąd pochodzą dane?

Z Rankingu Szkół Przyjaznych LGBTQ+ 2026 (anonimowa ankieta, ponad 15 tys. uczniów szkół ponadpodstawowych) oraz z badania EU LGBTIQ Survey III Agencji Praw Podstawowych UE (FRA).

Jak może dołączyć redakcja lub instytucja?

Przyjmując Standardy Otwartej Szkoły/Instytucji jako swoje, wieszając plakaty i mówiąc o tym publicznie z #TęczowyPiątek. Fundacja GrowSPACE chętnie pomoże w przygotowaniu materiałów.

O Fundacji i kontakt

Fundacja GrowSPACE to organizacja społeczna, która działa na rzecz młodych ludzi, ich edukacji, sprawczości i równego dostępu do szans rozwojowych. Realizuje projekty lokalne i ogólnopolskie, m.in. Ranking Szkół Przyjaznych LGBTQ+, Tęczowy Piątek i Bliżej pomocy. Więcej: growspace.pl

KONTAKT:

Jakub Juszczak, Head of Communication
jakub.juszczak@growspace.pl 
tel. +48 571 461 111

Koordynacja projektu:

Klaudia Bernatowicz
klaudia.bernatowicz@growspace.pl 

Źródła: Fundacja GrowSPACE, Ranking Szkół Przyjaznych LGBTQ+ 2026 – wyniki (9.06.2026) · FRA, LGBTIQ Equality at a Crossroads – Country Data: Poland (EU LGBTIQ Survey III, 2024) · G. W. Allport, The Nature of Prejudice (1954).

Strona internetowa GrowSPACE: https://growspace.pl/   

Strona internetowa Tęczowego Piątku: https://growspace.pl/teczowy-piatek-2/  

Źródło informacji: Fundacja GrowSPACE