MS: Polska kontynuuje działania na rzecz wykonania wyroków ETPC (komunikat)

- Ministerstwo Sprawiedliwości informuje:

Podczas posiedzenia Komitetu Ministrów Rady Europy oraz spotkania z Dyrektorem Generalnym ds. Praw Człowieka i Rządów Prawa Rady Europy, Gianlucą Esposito (9 czerwca), wiceminister sprawiedliwości Dariusz Mazur podkreślił, że Polska pozostaje w pełni zaangażowana w wykonanie wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczących reform wymiaru sprawiedliwości i przywracania standardów praworządności.

Przywracanie standardów praworządności

Procesy wykonania wyroków ETPC we wszystkich sprawach dotyczących problematyki praworządności są ze sobą ściśle powiązane. Dotyczą kompleksowych reform, które obejmą funkcjonowanie najważniejszych instytucji wymiaru sprawiedliwości – powiedział wiceminister Dariusz Mazur.

Podczas debaty poświęconej wykonywaniu przez Polskę wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawach dotyczących praworządności minister Mazur przedstawił kluczowe działania związane z przywracaniem praworządności w Polsce oraz realizacją orzeczeń ETPC odnoszących się do funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości.

Wskazał, że Polska w pełni akceptuje dotychczasowe orzeczenia ETPC i deklaruje ich konsekwentne wykonywanie. W tym kontekście omówił m.in. sprawę Xero Flor przeciwko Polsce, podkreślając systemowy charakter problemu dotyczącego niezależności Trybunału Konstytucyjnego. Co ważne, mandaty sędziów wyłonionych w oparciu o mechanizm zakwestionowany w wyroku wygasają odpowiednio we wrześniu 2026 r. oraz w styczniu 2027 r. co wyznacza ramy czasowe dla usunięcia tej wady.

Jednocześnie podejmowane są działania na rzecz przywrócenia prawidłowego funkcjonowania TK, w tym realizacji środka tymczasowego wydanego przez ETPC w sprawie Dziurda i Inni przeciwko Polsce mającego na celu zabezpieczenie interesu czterech skarżących sędziów i dopuszczenie ich do orzekania.

Przywracanie standardów niezależności sądów

Polska konsekwentnie realizuje działania na rzecz przywracania standardów niezależnego sądownictwa. Kluczowym elementem tej transformacji jest procedowany w Sejmie rządowy projekt ustawy o przywróceniu prawa do niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego na podstawie prawa przez uregulowanie skutków uchwał Krajowej Rady Sądownictwa podjętych w latach 2018-2025 (tzw. ustawa praworządnościowa). Jego założenia zostały oparte na wyrokach Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i opiniach Komisji Weneckiej.

Projekt ten przewiduje m.in. likwidację Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, zniesienie instytucji skargi nadzwyczajnej, uporządkowanie statusu sędziów powołanych z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa wybranej w marcu 2018 r. oraz przywrócenie pełnej kontroli sądowej w postępowaniach nominacyjnych do Sądu Najwyższego poprzez usunięcie ograniczeń w zaskarżaniu uchwał KRS.

Komisja Kodyfikacyjna Ustroju Sądów i Prokuratury zainicjowała także prace nad nową ustawą o Sądzie Najwyższym, której celem jest przywrócenie jego właściwej roli konstytucyjnej.

Reforma Krajowej Rady Sądownictwa i wzmocnienie niezależności sądów powszechnych

W odniesieniu do zmian dotyczących funkcjonowania Krajowej Rady Sądownictwa wiceminister wskazał, że w efekcie rozbieżności instytucjonalnych wybory sędziowskich członków KRS przeprowadzone w maju 2026 r. musiały odbyć się na podstawie dotychczasowych przepisów.

Podkreślił, że w celu zachowania standardów Rady Europy odbyło się opiniowanie kandydatów przez zgromadzenia sędziów, w ramach których wyłoniono 15 kandydatów cieszących się największym poparciem sędziów. Sejm zobowiązał się do uszanowania tego wyboru w drodze formalnego głosowania, co pozwoliło ograniczyć strukturalne wady obecnego systemu i zapewnić Radzie silną legitymację do czasu wejścia w życie reform.

Ponadto prowadzone są zmiany w sądach powszechnych w ramach projektu nowelizacji Prawa o ustroju sądów powszechnych, który w marcu 2026 r. trafił do uzgodnień międzyresortowych. Projekt zakłada ograniczenie wpływu władzy wykonawczej na obsadę stanowisk kierowniczych w sądownictwie poprzez przekazanie kompetencji do odwoływania prezesów sądów Krajowej Radzie Sądownictwa, przy jednoczesnym wprowadzeniu do tej procedury opinii zgromadzenia ogólnego sędziów danego sądu. Przewiduje on również wzmocnienie kontroli sądowej nad decyzjami dotyczącymi delegacji orzeczniczych oraz przywrócenie standardów sprzed 2017 r.

Polska wdrożyła także środki mające na celu trwałe wyeliminowanie systemowych wadliwości postępowań dyscyplinarnych, które w przeszłości były wykorzystywane do podważania niezawisłości sędziowskiej. Wprowadzone zostały rozwiązania tymczasowe polegające na powoływaniu sędziów sądów dyscyplinarnych oraz rzeczników ad hoc wyłącznie spośród osób posiadających co najmniej 10-letnie doświadczenie orzecznicze i nienominowanych przez wadliwie ukształtowaną Krajową Radę Sądownictwa.

We wrześniu 2025 r. została powołana nowa Rzecznik Dyscyplinarna Sędziów Sądów Powszechnych, co stanowi kolejny element systemowego porządkowania i wzmacniania niezależności postępowań dyscyplinarnych. Minister zaznaczył, że podjęte działania mają charakter realny, a ich wdrożenie już na tym etapie istotnie ograniczyło ryzyka wskazywane w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

UWAGA: komunikaty publikowane są w serwisie PAP bez wprowadzania przez PAP SA jakichkolwiek zmian w ich treści, w formie dostarczonej przez nadawcę. Nadawca komunikatu ponosi odpowiedzialność za jego treść – z zastrzeżeniem postanowień art. 42 ust. 2 ustawy Prawo prasowe. (PAP)

kom/ jj/ jpn/