MS: Sejm przyjął ustawy wzmacniające ochronę debaty publicznej i usprawniające służbę kuratorską (komunikat)

- Ministerstwo Sprawiedliwości informuje:

Kolejne istotne reformy wymiaru sprawiedliwości zyskały parlamentarne poparcie. Sejm przyjął dwie ważne ustawy przygotowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości – nowelizację usprawniającą funkcjonowanie kuratorskiej służby sądowej oraz ustawę anty-SLAPP, wzmacniającą ochronę osób uczestniczących w debacie publicznej przed bezzasadnymi pozwami. Nowe przepisy mają zwiększyć skuteczność działania wymiaru sprawiedliwości, usprawnić nabór do zawodu kuratora oraz zapewnić lepszą ochronę wolności słowa i prawa do publicznej debaty.

Poparcie dla ustawy anty-SLAPP

Pozwy typu SLAPP (Strategic Lawsuits Against Public Participation), czyli strategiczne pozwy przeciwko udziałowi społeczeństwa w debacie publicznej, są wykorzystywane do zastraszania i tłumienia krytyki poprzez wywieranie presji prawnej. Coraz częściej sięgają po nie podmioty dysponujące znacznymi zasobami, w tym duże korporacje, politycy oraz różnego rodzaju instytucje.

Ich celem nie jest rzeczywiste dochodzenie roszczeń, lecz wywołanie długotrwałego i kosztownego postępowania sądowego. W efekcie prowadzi to do tzw. efektu mrożącego, który zniechęca do dalszej aktywności publicznej i zabierania głosu w ważnych sprawach społecznych.

Skala tego zjawiska systematycznie rośnie, a brak skutecznych mechanizmów ochrony sprawiał, że osoby zaangażowane w działalność społeczną, obywatelską lub dziennikarską ponosiły wysokie koszty obrony oraz ryzyko wieloletnich procesów.

Ustawa o szczególnych środkach ochrony w postępowaniu cywilnym osób uczestniczących w debacie publicznej wprowadza tak ważne zmiany jak:

- możliwość oddalenia lub odrzucenia pozwu już na wstępnym etapie postępowania, jeśli sąd uzna go za oczywiście bezzasadny lub stanowiący nadużycie prawa procesowego;

- nałożenie na powoda – w przypadku podniesienia przez pozwanego zarzutu oczywistej bezzasadności powództwa – obowiązku wskazania okoliczności, które pozwolą ocenić sądowi, czy powództwo nie jest oczywiście bezzasadne;

- wprowadzenie maksymalnie 3-miesięcznego terminu na podjęcie decyzji przez sąd w sprawach dotyczących oczywiście bezzasadnych pozwów;

- wskazanie (otwartego) katalogu okoliczności pomagających sądom rozpoznawać, że pozew ma charakter SLAAP, m.in. wygórowane żądania finansowe, wielokrotne składanie podobnych pozwów czy działania utrudniające obronę pozwanemu;

- możliwość zobowiązania powoda do wpłaty kaucji na poczet kosztów procesu poniesionych przez pozwanego;

- obowiązek pokrycia pełnych kosztów postępowania przez stronę inicjującą bezzasadny proces, w tym - co do zasady - pełnych kosztów zastępstwa procesowego poniesionych przez pozwanego, tj. bez obecnie obowiązujących ograniczeń;

- możliwość nakładania wysokich grzywien na powoda za nadużywanie postępowań sądowych - nawet do 100-krotności minimalnego wynagrodzenia;

- możliwość zobowiązania powoda do publikacji informacji o przegranej sprawie na własny koszt;

- szerszy udział organizacji pozarządowych, które będą mogły wspierać pozwanych i przedstawiać sądowi informacje i opinie w sprawach dotyczących ochrony wolności debaty publicznej.

Podczas prac nad projektem Senat zgłosił poprawki, które następnie zostały przyjęte przez Sejm. Dotyczyły one:

- obowiązku wykazania przez autora pozwu, że wniesione przez niego powództwo przeciwko uczestnikowi debaty publicznej nie ma na celu jej ograniczenia ani zablokowania;

- uzupełnienia o przepis przejściowy określający stosunek do postępowań wszczętych przed wejściem w życie ustawy.

Nowe przepisy wdrażają unijne standardy ochrony przed pozwami SLAPP, jednocześnie wykraczając poza minimalne wymogi przewidziane w dyrektywie, zapewniając szerszą ochronę wolności słowa oraz uczestników debaty publicznej.

Szybsza ścieżka zawodowa dla przyszłych kuratorów

Zawód kuratora sądowego jest jednym z kluczowych elementów polskiego systemu sprawiedliwości. Kuratorzy odpowiadają za wykonywanie orzeczeń sądowych oraz realizację zadań o charakterze probacyjnym.

Przyjęta nowelizacja ustawy o kuratorach sądowych zakłada m.in. możliwość przyspieszenia ścieżki dojścia do egzaminu zawodowego. Zgodnie z nowymi przepisami minister sprawiedliwości będzie mógł, w szczególnie uzasadnionych przypadkach i na wniosek prezesa sądu okręgowego, zwolnić aplikanta kuratorskiego z części aplikacji, bez zwalniania go z obowiązku zdania egzaminu kuratorskiego. Nowe rozwiązanie umożliwi wcześniejsze przystąpienie, zwłaszcza osobom posiadającym doświadczenie zawodowe lub kwalifikacje częściowo odpowiadające wymaganiom aplikacji.

Nowelizacja przewiduje także zmianę organu odpowiedzialnego za wydawanie rozporządzeń dotyczących wynagrodzeń kuratorów zawodowych i aplikantów kuratorskich.

Przyjęte zmiany to także uporządkowanie zasad funkcjonowania służby kuratorskiej. Nowelizacja doprecyzowuje zasady funkcjonowania komisji egzaminacyjnej. Od teraz przedstawicielem Krajowej Rady Kuratorów w komisji musi być delegat tej Rady.

Nowe przepisy rozszerzają zakres zadań, do których mogą być delegowani kuratorzy zawodowi. Będzie mogło ono obejmować zadania związane z funkcjonowaniem kurateli sądowej, a nie wyłącznie nadzór nad pracą innych kuratorów. Rozwiązanie to ma umożliwić lepsze wykorzystanie doświadczenia kuratorów w strukturach Ministerstwa Sprawiedliwości i innych jednostkach wymiaru sprawiedliwości.

Wiceminister sprawiedliwości Maria Ejchart podkreślała podczas prac parlamentarnych, że nowela ma charakter porządkujący i odpowiada na najpilniejsze potrzeby środowiska kuratorskiego.

Przyjęte ustawy zostały przekazane do podpisu Prezydenta i oczekują na zakończenie procesu legislacyjnego.

UWAGA: komunikaty publikowane są w serwisie PAP bez wprowadzania przez PAP SA jakichkolwiek zmian w ich treści, w formie dostarczonej przez nadawcę. Nadawca komunikatu ponosi odpowiedzialność za jego treść – z zastrzeżeniem postanowień art. 42 ust. 2 ustawy Prawo prasowe.(PAP)

kom/ mbed/ jpn/