MS: Skuteczniejsza reakcja na przestępstwa drogowe - wnioski z lustracji prokuratorskiej (komunikat)

- Ministerstwo Sprawiedliwości informuje:

Minister Sprawiedliwości Prokurator Generalny Waldemar Żurek zlecił prokuraturze lustrację postępowań dotyczących przypadków prowadzenia pojazdów mimo zakazu sądowego lub cofnięcia uprawnień.

Koniec z przyzwoleniem na sytuację, w której ktoś świadomie wielokrotnie łamie wyrok sądu i wsiada za kierownicę. To nie „błąd” ani „chwila nieuwagi”, to decyzja, która stwarza realne zagrożenie dla życia i zdrowia innych. W efekcie opracowano konkretne wytyczne i rekomendacje, które mają wyeliminować drogowych recydywistów, uporządkować i wzmocnić nadzór prokuratorski oraz zapewnić szybszą oraz bardziej dolegliwą, nieuchronną karę.

– Chciałbym przede wszystkim podziękować dziennikarzom, którzy zainspirowali nas do tego, by bardzo intensywnie zająć się tym problemem. Jak Państwo wiecie, każdego dnia w mediach, pokazywane są dramatyczne sytuacje, do jakich dochodzi w Polsce – rozpoczął konferencję Minister Sprawiedliwości Prokurator Generalny Waldemar Żurek.

– Bardzo często wypadki powodują osoby, które mają już orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów – są jak tykające bomby na drogach. Giną ludzie, a te liczby są dramatyczne. Przyjrzeliśmy się statystyce wypadków śmiertelnych za 2024 rok: Polska na milion mieszkańców ma 52 ofiary śmiertelne – mówił minister.

– Dla porównania Szwecja ma 20, a Dania 24. To oczywiście kraje wzorcowe, które w Europie bardzo intensywnie zajęły się bezpieczeństwem ruchu drogowego, ale my w tej statystyce - jesteśmy niestety wśród najgorszych. W związku z tym, zainspirowani także Państwa pytaniami na wcześniejszych konferencjach prasowych, wspólnie z Prokuratorem Krajowym dokonaliśmy przeglądu działań jednostek organizacyjnych prokuratury – dodał.

Lustracja miała na celu ocenę, w jaki sposób państwo może reagować szybciej i bardziej konsekwentnie, czy sprawy nie są rozproszone i prowadzone w sposób fragmentaryczny, jak funkcjonuje przepływ informacji między instytucjami w sprawach dotyczących recydywistów oraz czy wobec sprawców wielokrotnych zapadają decyzje i kary adekwatne do skali lekceważenia prawa.

Z danych Ministerstwa Sprawiedliwości wynika, że w roku 2024 sądy orzekły zakaz prowadzenia pojazdów wobec 13 084 kierowców. W pierwszym półroczu 2025 roku liczba ta wyniosła już 7 601 przypadków.

– Żeby poznać problem, trzeba postawić diagnozę, a do tego potrzebne są badania. Dlatego przeanalizowaliśmy 1172 losowo wybrane sprawy w całym kraju, żeby zobaczyć, jak są prowadzone i dlaczego sprawcy nadal popełniają przestępstwa z art. 244 i 180a, mimo że powinny działać prewencja indywidualna i generalna – powiedział Prokurator Krajowy Dariusz Korneluk.

– To nie są sprawy skomplikowane, ale w praktyce często prowadzone są w formie dochodzeń, w których kluczowy jest realny, konsekwentny nadzór prokuratora. W raporcie wskazaliśmy mankamenty, które da się szybko wyeliminować tak, by skrócić czas od ujawnienia czynu do wyroku i poprawić rytmikę postępowań– kontynuował prokurator Korneluk.

Cel i założenia

Celem lustracji było również sprawdzenie, w jaki sposób prowadzone są postępowania oraz czy zapewniają one sprawną i jednolitą praktykę, prowadzącą do realnie dolegliwej reakcji karnej – zwłaszcza wobec sprawców wielokrotnych.

Równolegle chodziło o zidentyfikowanie najczęstszych problemów praktycznych (m.in. w zakresie weryfikacji wcześniejszej karalności, koordynacji równoległych postępowań, kompletności materiału dowodowego oraz jakości wniosków co do kary) oraz przygotowanie rekomendacji, które usprawnią prowadzenie spraw, wzmocnią prewencję i ograniczą poczucie bezkarności.

– Zbyt rzadko korzystamy z dostępnych baz danych, które pozwalają od ręki ustalić status uprawnień i zebrać dowody. Jednym z najpoważniejszych problemów jest rozproszenie spraw – zdarza się, że ta sama osoba popełnia ten sam czyn nawet kilka razy jednego dnia, a równolegle prowadzone są wobec niej osobne postępowania. Dlatego 16 stycznia wydałem zalecenia, które mają poprawić jakość prowadzenia tych spraw z dnia na dzień, zależy nam, by te sprawy kończyły się szybciej i adekwatnymi wnioskami co do kary, bo mamy przypadki rekordzistów z ponad 20 zakazami, którzy nadal łamią prawo – mówił prokurator Korneluk.

Podstawa i zakres lustracji

Dokument przedstawia wyniki lustracji prokuratorskiej przeprowadzonej w powszechnych jednostkach organizacyjnych prokuratury na podstawie zarządzenia nr 142/25. Analizie poddano akta 1172 losowo wybranych spraw zakończonych w okresie 1 stycznia 2024 r. - 30 czerwca 2025 r., dotyczących:

- naruszenia sądowego zakazu prowadzenia pojazdów (art. 244 k.k.), prowadzenia pojazdu mimo

- cofnięcia uprawnień (art. 180a k.k.).

Obszary oceny

W toku lustracji oceniano w szczególności:

- poziom postępowań prokuratorskich;

- prawidłowość nadzoru;

- trafność reakcji karnej.

Badano m.in. zasadność wszczęcia i przyjętej kwalifikacji prawnej, tempo czynności, kompletność ustaleń faktycznych, decyzje dotyczące zarzutów, środków zapobiegawczych oraz zatrzymania prawa jazdy i pojazdu, a także aktywność prokuratora przed sądem, korzystanie ze środków odwoławczych i działanie wewnętrznego nadzoru służbowego.

Najważniejsze ustalenia – nieprawidłowości

Analiza wykazała, że praktyka prowadzenia i nadzorowania postępowań jest obciążona istotnymi nieprawidłowościami:

- Rozproszenie postępowań

Najpoważniejszym problemem było równoległe prowadzenie kilku postępowań wobec tej samej osoby, często w krótkich odstępach czasu przez różne jednostki Policji i prokuratury (a niekiedy nawet przez tę samą jednostkę). W efekcie do sądu trafiały pojedyncze sprawy zamiast całościowego obrazu przestępczej aktywności, co sprzyjało wymierzaniu kar nieadekwatnych do charakteru i liczby czynów.

- Zbyt łagodna reakcja karna i osłabienie prewencji

Rozproszenie spraw powodowało, że przypadki sprawców wielokrotnych były traktowane rutynowo, a sądy często orzekały kary rażąco łagodne. Represja karna nie odpowiadała rzeczywistemu stopniowi społecznej szkodliwości czynów i nie realizowała w dostatecznym stopniu celów prewencji. Jednocześnie ustalono, że tam, gdzie dochodziło do łączenia postępowań, kary były wyraźnie surowsze.

- Niepotrzebne koszty i powielanie czynności

Utrwalony sposób postępowania generował dodatkowe koszty i obciążenia organizacyjne: równoległe prowadzenie spraw przeciwko tej samej osobie skutkowało m.in. powtarzaniem badań sądowo-psychiatrycznych, wyznaczaniem obrońców z urzędu czy wielokrotnym doprowadzaniem osób pozbawionych wolności na czynności do różnych organów.

- Nadmierne korzystanie z art. 37a § 1 k.k.

Zwrócono także uwagę na zbyt częste łagodzenie odpowiedzialności karnej poprzez odwoływanie się do art. 37a § 1 k.k. (grzywna albo ograniczenie wolności zamiast pozbawienia wolności). W praktyce, zwłaszcza w trybie nakazowym, przepis, który powinien być stosowany wyjątkowo, stał się de facto regułą w sprawach z art. 244 k.k., co osłabia prewencję i wzmacnia poczucie bezkarności.

Wnioski i kierunek zmian

Lustracja potwierdziła, że ściganie przestępstw polegających na łamaniu zakazów prowadzenia pojazdów jest niespójne i zbyt łagodne, co osłabia prewencję oraz autorytet państwa. Dlatego wydano wytyczne ukierunkowane na zaostrzenie praktyki procesowej, wzmocnienie aktywnego nadzoru prokuratorskiego oraz zapewnienie realnej i adekwatnej reakcji karnej wobec sprawców wielokrotnych.

Prokuratorom przekazano zalecenia polustracyjne Prokuratora Krajowego z 16 stycznia 2026 roku. Na bazie ustaleń opracowywane są wytyczne Prokuratora Generalnego.

Rekomendacje dla praktyki ścigania

W sprawach tego rodzaju kluczowe jest szybkie i konsekwentne działanie: ograniczenie etapu sprawdzającego do niezbędnego minimum, natychmiastowe zebranie danych o wcześniejszych naruszeniach i toczących się postępowaniach oraz sprawna koordynacja, w tym łączenie spraw, gdy jest to zasadne.

Niezbędne jest też precyzyjne formułowanie wszczęcia postępowania i zarzutów (czas, miejsce, wszystkie znamiona, wskazanie konkretnych wyroków i decyzji) oraz prawidłowa kwalifikacja prawna, zwłaszcza przy możliwym zbiegu przepisów.

Równolegle należy kompletować podstawowe dokumenty i ustalenia praktyczne, w tym dotyczące sytuacji majątkowej, źródeł dochodu oraz własności pojazdu - bo wpływa to na dobór kary oraz środków karnych.

Wobec sprawców wielokrotnych trzeba unikać rozwiązań osłabiających prewencję, częściej rozważać środki zapobiegawcze oraz zwiększać aktywność prokuratora przed sądem (udział w rozprawach, krytyczna ocena wniosków konsensualnych - zmierzających do szybkiego zakończenia postępowania na drodze ugody między oskarżonym a oskarżycielem, reakcja na zbyt łagodne rozstrzygnięcia - sprzeciw lub apelacja).

Istotne pozostają także wzmożony nadzór przełożonych oraz monitorowanie etapu wykonawczego, aby orzeczenia były realnie skuteczne i odstraszające.

Z jego inicjatywy w Ministerstwie Sprawiedliwości zebrał się zespół, który wypracowuje metody skutecznej walki z osobami notorycznie łamiącymi sądowe zakazy i zagrażającymi innym uczestnikom ruchu drogowego.

Za kilka dni (29 stycznia 2026 r.) wejdą w życie przepisy zaostrzające odpowiedzialność za najpoważniejsze naruszenia bezpieczeństwa na drogach: nowe przestępstwo brawurowej jazdy, surowsze kary za jazdę mimo zakazu oraz rozszerzona konfiskata pojazdu.UWAGA: komunikaty publikowane są w serwisie PAP bez wprowadzania przez PAP SA jakichkolwiek zmian w ich treści, w formie dostarczonej przez nadawcę. Nadawca komunikatu ponosi odpowiedzialność za jego treść – z zastrzeżeniem postanowień art. 42 ust. 2 ustawy prawo prasowe. (PAP)

kom/ hkdw/ jpn/