Konfederacja Lewiatan: podatek od nieruchomości - bez gruntownej reformy danin samorządowych nie uda się uporządkować systemu

Rozmówcy koncentrowali się podczas dyskusji na doświadczeniach biznesu po zmianach przepisów, centralizacji podatku od nieruchomości oraz ocenie, czy obecne regulacje mogą utrudniać inwestycje infrastrukturalne. Analiza funkcjonowania podatku od nieruchomości wymaga jednak uwzględnienia wielowymiarowej perspektywy. Istotne jest spojrzenie nie tylko przez pryzmat obciążeń finansowych przedsiębiorców i mieszkańców, ale również z punktu widzenia jednostek lokalnych. Dla gmin podatek ten stanowi bowiem jedno z najważniejszych źródeł dochodów własnych, warunkujących realizację zadań publicznych i rozwój lokalnej infrastruktury.

Nakreślony w wyroku TK z 4 lipca 2023 roku warunek nowelizacji ustawy o podatkach i opłatach lokalnych został zrealizowany w zasadzie w ostatniej chwili ustawą z 19 listopada 2024 roku o zmianie ustawy o podatku rolnym, ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz ustawy o opłacie skarbowej. Celem wspomnianej nowelizacji było m.in. wprowadzenie nowych definicji pojęć budowli oraz budynku na potrzeby opodatkowania podatkiem od nieruchomości; doprecyzowanie zasad opodatkowania garaży w budynkach mieszkalnych, ale i doprecyzowanie zakresu zwolnienia z podatku budowli infrastruktury portowej oraz zmiana zakresu zwolnienia z podatku obiektów infrastruktury kolejowej.

Wcześniejsza ciągnąca się latami bierność ustawodawcy skutkowała koniecznością występowania podatników na drogę sądową, w konsekwencji nastąpiła wzmożona aktywność orzecznictwa sądów administracyjnych. Niezwykle krótki, bo zaledwie jednomiesięczny okres vacatio legis stanowił duże wyzwanie zarówno dla podatników - zmuszonych do analizy potencjalnych obciążeń, jak i gmin odpowiedzialnych za oszacowanie wpływów oraz konstrukcję budżetu.

W nowej ustawie, oczekiwanej od dłuższego czasu, odniesiono się jednak tylko do części złożonych wyzwań związanych z systemem opodatkowania nieruchomości. Intencją ustawodawcy było bowiem zaproponowanie takich zmian w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych, by z jednej strony stanowiły one wypełnienie postanowień wspomnianego wyroku, z drugiej zaś, ażeby nie generowały wyższych obciążeń dla podatników oraz nie burzyły dotychczasowej struktury i wielkości wpływów budżetowych gmin.

W wyniku wdrożenia nowych przepisów usunięto wadę konstytucyjną, ale nie zlikwidowano sporów na linii podatnik - urząd gminy. Zmieniono natomiast ich podłoże definicyjne. Minęło półtora roku obowiązywania nowych definicji budynku i budowli w podatku od nieruchomości, a po stronie przedsiębiorców - co wybrzmiało podczas dyskusji - wciąż panuje niepewność co do właściwej kwalifikacji majątku na gruncie nowych przepisów. Przedsiębiorcy oczekują zatem na kluczowe wyroki oraz interpretacje, które mogą pomóc rozstrzygnąć główne wątpliwości.

Okazuje się zatem, że podatek od nieruchomości nadal generuje różnego rodzaju niemałe koszty na rozmaitych płaszczyznach, m.in. koszty jego wymiaru i poboru po stronie władzy publicznej oraz koszty jego płacenia po stronie podatników. Pomijanie skali kosztów procesu fiskalnego uniemożliwia wiarygodną i rzetelną ocenę efektywności, skuteczności oraz sprawności systemu podatkowego.

Jak na 18 miesięcy, w ciągu których ustawodawca musiał zmienić niekonstytucyjne przepisy, zakres ich zmian był zdecydowanie niewystarczający. Nie zwiększono także autonomii dochodowej samorządów. W tej sytuacji nie pozostaje nic innego niż apelować o prawdziwą reformę danin samorządowych, która polegałyby na wdrożeniu gruntownych zmian systemowych [1].

dr hab. Paweł Felis, prof. SGH, Instytut Finansów, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie, panelista podczas X edycji Kongresu Rady Podatkowej, zorganizowanego przez Konfederację Lewiatan w dniach 16-17 czerwca 2026 r. SGH była partnerem głównym kongresu.

[1] Więcej na temat niezbędnych zmian w systemie podatków lokalnych m.in. w: System opodatkowania nieruchomości w Polsce na tle rozwiązań europejskich. Stan obecny i propozycje zmian, red. naukowa L. Etel, P. Felis, C.H. BECK, Warszawa 2025.

Źródło informacji: Konfederacja Lewiatan