Naukowcy: polskie szkoły powinny uczyć komunikacji, kreatywności i pracy zespołowej

„Kompetencje społeczne będą konieczne i ważne, niezależnie od tego, jak świat się będzie zmieniał” - mówił prof. Stefan M. Kwiatkowski z Akademii Pedagogiki Specjalnej w Warszawie. Według niego, system edukacji w Polsce - poza przekazywaniem wiedzy i zachęcaniem do jej zgłębiania - powinien kłaść nacisk na kształtowanie w uczniach umiejętności miękkich, tak pożądanych później na rynku pracy.

Naukowcy i eksperci uczestniczący w debatach kongresowych przytaczali m.in. prognozy, że do 2030 r. ponad 40 proc. dziś istniejących zawodów zniknie. W ich miejsce powstaną jednak nowe profesje, co będzie wymagało szybkiego dostosowania się i przekwalifikowania. Dlatego w dobie trudnych do przewidzenia zmian istotnym fundamentem jest nie tylko solidna wiedza, ale też umiejętności społeczne.

Jak zauważył w rozmowie z PAP dr Paweł Poszytek, dyrektor generalny Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji (która była organizatorem Kongresu), brak kształcenia miękkich kompetencji stanowi wyraźny problem i edukacyjną lukę - i to nie tylko w Polsce.

„W formalnym systemie edukacji jest dość relatywnie łatwo przekazać wiedzę specjalistyczną, związaną konkretnie z danym zawodem. Twarde umiejętności i kompetencje - tu polskie szkoły bardzo dobrze sobie radzą” - mówił Paweł Poszytek.

Podkreślał, że problemem jest natomiast zachęcanie i wspieranie uczniów w „rozwijaniu siebie, jako człowieka”. „To są kompetencje, których nie da się tak szybko i łatwo rozwinąć w formalnym systemie edukacji, dlatego Fundacja w ramach programów, które realizuje, kładzie tak duży nacisk na edukację pozaformalną” - dodał Paweł Poszytek.

Według niego, rozwój umiejętności, które na pozór nie mają nic wspólnego z przygotowaniem do wejścia na rynek pracy, okazuje się niezwykle cennym narzędziem. „Chodzi o takie przekrojowe, miękkie kompetencje jak umiejętność komunikowania się na różnych poziomach, praca w grupie, wspólne rozwiązywanie problemów. Nam tego brakuje” - przyznał dr Poszytek.

Jak zaznaczył w rozmowie z PAP prof. Kwiatkowski, jedną z kluczowych umiejętności jest kreatywność, której wagę podkreśla hasło tegorocznego kongresu: „Mądrość - Kreatywność -Innowacyjność. Kształcenie dla przyszłości”.

„Jestem zwolennikiem tezy, że rodzimy się z pewnym potencjałem, wynikającym z genetyki. Ale jest potwierdzone w badaniach, że ogromne znaczenie dla naszego rozwoju ma też środowisko, w którym wzrastamy. Człowiek jest istotą uczącą się, obserwującą. Kreatywność można rozwijać” - podkreślał Stefan M. Kwiatkowski.

„Należy pamiętać, że kreacja czy twórczość przejawia się również w rozwiązywaniu problemów i przekraczaniu własnych barier. A to jest ogromny kapitał” - dodał.

Jego zdaniem kreatywność i miękkie umiejętności można „kształtować mimochodem”, ale może być też tak, że szkoła czy uczelnia tworzą specjalne zajęcia czy warsztaty, które w sposób intencjonalny, a nawet instytucjonalny, pozwolą zdobyć określone kompetencje społeczne. „Z moich badań wynika, że pracodawcy niezmiennie na pierwszym miejscu swoich zarzutów do systemu edukacji stawiają brak kompetencji związanych z umiejętnością pracy w zespole” - wskazywał prof. Kwiatkowski.

Na umiejętności miękkie zwracała również uwagę dr Anna Jaroszewska z Uniwersytetu Warszawskiego. Z jej obserwacji wynika, że w wielojęzycznym społeczeństwie, w jakim się znajdujemy, konieczna jest również kompetencja międzykulturowa.

Anna Jaroszewska wskazywała, że w nauce języków obcych istotne jest wychodzenie poza samo tylko poznawanie słownictwa czy gramatyki. „Sama znajomość języka nie wystarczy do tego, żeby funkcjonować bezproblemowo w kontakcie z drugim człowiekiem reprezentującym inny język czy kulturę” - podkreśliła.

Według niej taka kompetencja międzykulturowa polega również na tym, żeby zrozumieć, że inne społeczeństwa mają różne poczucie czasu czy obowiązków, inna jest w nich rola kobiety czy mężczyzny. „Bez świadomości tych uwarunkowań, bez wiedzy o tym, czego nie widzimy gołym okiem, łatwo o porażki w komunikacji” - dodała dr Jaroszewska, podkreślając, że nie wystarczy znajomość charakterystycznych potraw czy ubiorów w danym kraju.

Jej zdaniem przekazywanie szerszej wiedzy w nauce języków obcych może okazać się również sposobem na mądre, kreatywne i innowacyjne nauczanie.

Tegoroczny II Kongres Systemu Rozwoju Edukacji, którego organizatorem jest Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji (FRSE), poszukiwał odpowiedzi na pytania: czy szkoła może być nauczycielką mądrości, czy kreatywność i innowacyjność wystarczą, żeby być mądrym człowiekiem oraz jak kształcić, aby nie stłamsić u ucznia czy studenta ciekawości i kreatywności, a jednocześnie wyposażyć go w wiedzę. Integralną częścią II Kongresu był Europejski Dzień Języków.

Wśród prelegentów byli m.in.: dr hab. Ewa Chmielecka - kierownik Zakładu Polityki Edukacyjnej i Naukowej w SGH, prof. Krzysztof Zanussi - reżyser, producent, scenarzysta, profesor Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, prof. Jan Fazlagić z Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, prof. Krzysztof J. Szmidt - pedagog, kierownik Katedry Edukacji Artystycznej i Pedagogiki Twórczości Uniwersytetu Łódzkiego, prof. Stanisław Chwirot z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz prof. Zbigniew Marciniak - przewodniczący Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego.