Zapobieganie samobójstwom: jak mogą w tym pomóc media i twórcy kultury?

"Niewłaściwie skonstruowany komunikat medialny, napisany językiem sensacji, opisujący metody popełnienia samobójstwa, gloryfikujący osobę, która odebrała sobie życie oraz sam czyn, może spowodować efekt Wertera. Odbiorcy będący w kryzysie, po przeczytaniu takiego materiału mogą poczuć chęć naśladownictwa, biorąc samobójstwo jako zachowanie modelowe" – ostrzegała dr Halszka Witkowska, kulturoznawca i suicydolog z Uniwersytetu Warszawskiego, podczas konferencji prasowej inaugurującej uruchomienie Programu Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym, realizowanego przez Instytut Psychiatrii i Neurologii w ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-25.

Jednocześnie ekspertka wskazała, że oprócz efektu Wertera dziennikarze i ludzie mediów przyczynić się mogą także do efektu Papageno – czyli zjawiska odwrotnego.

"Prawidłowo skonstruowana informacja medialna zawierająca wypowiedzi ekspertów, odsyłająca do miejsc, gdzie można uzyskać pomoc, a także zawierająca historie osób, które poradziły sobie z kryzysem może wpłynąć na obniżenie statystyk zachowań samobójczych. Odbiorcami takiego komunikatu oprócz osób w kryzysie, mogą być także ci, którzy wiedzę zawartą w artykule wykorzystają do tego, aby pomóc drugiej osobie" – podkreślała dr Halszka Witkowska.

Na tym jednak nie koniec.

"Niebagatelną rolę odgrywają także twórcy kultury: pisarze, reżyserzy czy muzycy. To oni tworzą narrację kulturową wokół samobójstwa. To ich odbiorcy przeżywają dramat ludzkiej autodestrukcji i utożsamiają się z nim. Szalenie ważne jest, aby osoby tworzące dzieła kultury miały świadomość delikatności  i złożoności tematu, jakim się zajmują" – mówiła dr Halszka Witkowska, zaznaczając, że dzieła kultury podejmujące tematykę samobójstw, które są tworzone w sposób odpowiedzialny, a więc biorący pod uwagę m.in. odbiorców przeżywających kryzys suicydalny oraz ich bliskich, mogą odegrać bardzo pozytywną rolę w zapobieganiu zachowaniom samobójczym.

Ponieważ jednak dziennikarze, redaktorzy i twórcy kultury - ze zrozumiałych powodów - mogą mieć trudność w adekwatnym przedstawianiu i relacjonowaniu tematyki samobójstw, eksperci Programu Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym chcą im zaoferować bardzo konkretną pomoc w tym zakresie. 

"Działający w ramach programu zespół ekspertów będzie oferował bezpłatne konsultacje merytoryczne tekstów dotyczących samobójstw. Zarówno dziennikarze, pisarze, jak i scenarzyści czy reżyserzy będą mogli w tym celu zgłaszać się do tego zespołu. W ramach jego pracy będziemy także wspierać redakcje, wydawnictwa czy szkoły filmowe i teatralne. Głównym celem jest dzielenie się wiedzą, dzięki której możemy zmienić narrację wokół samobójstwa i co za tym idzie wspomóc działania mające na celu zapobieganie samobójstwom w Polsce – informowała dr Halszka Witkowska podczas konferencji.

Gdzie można się zgłosić po taką pomoc i uzyskać dodatkowe informacje dotyczące programu? Najlepiej w tym celu wejść na jego oficjalną stronę internetową - o nazwie: ZapobiegajMySamobójstwom.pl, która została właśnie uruchomiona (w dniu konferencji, czyli 9 września).    

Na wspomnianej stronie można znaleźć także m.in. specjalne poradniki, opracowane przez ekspertów, które w praktyczny sposób instruują pracowników mediów, a także osoby wypowiadające się w mediach, w jaki sposób mogą pomóc w promocji zdrowia psychicznego i w zapobieganiu samobójstwom, poprzez swoją działalność medialną.  

Uwaga! Program Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym, poza współpracą z mediami oraz ich wspieraniem, obejmuje oczywiście także wiele innych działań i celów.

Dr Iwona Koszewska, psychiatra i kierownik utworzonego niedawno Biura ds. Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym w Instytucie Psychiatrii i Neurologii, które będzie koordynować realizację tego programu, wskazała podczas konferencji, że jego głównym celem jest zapobieganie samobójstwom poprzez m.in.:

•     zwiększenie dostępu do pomocy dla osób w kryzysie samobójczym,
•     zwiększenie kompetencji osób udzielających pomocy,
•     programy profilaktyczne skierowane do osób z grup ryzyka,
•     ograniczenie dostępu do metod popełniania samobójstwa,
•     poprawę monitorowania prób i zgonów samobójczych,
•     prowadzenie odpowiedzialnej polityki informacyjnej na temat zachowań samobójczych,
•     monitoring mediów w zakresie podejmowania przez nie tematyki zachowań samobójczych,
•     prowadzenie badań naukowych.

Więcej informacji na ten temat można znaleźć na wspomnianej wcześniej stronie internetowej programu. Ma się na niej wkrótce ukazać także pełna relacja wideo z omawianej konferencji.  

Przy okazji warto polecić także inne wartościowe źródła informacji na temat zapobiegania samobójstwom, gdzie można znaleźć wiele praktycznych informacji, porad i materiałów:

•     strona internetowa „Życie warte jest rozmowy”,  
•     strona internetowa Uniwersytetu Medycznego w Łodzi dedykowana tematyce suicydologicznej.  
•     strona internetowa Międzynarodowego Towarzystwa Zapobiegania Samobójstwom (IASP).  

Na koniec warto zwrócić uwagę jeszcze na fakt, że konferencja inaugurująca omawiany wyżej program odbyła się w nieprzypadkowym terminie, bo w przeddzień Światowego Dnia Zapobiegania Samobójstwom. Jego celem jest budowanie świadomości społecznej na ten temat i aktywizowanie różnego rodzaju działań zaradczych. Skala problemu samobójstw pozostaje niestety wciąż bardzo duża, także w naszym kraju. Z danych przedstawionych podczas konferencji przez ekspertów wynika, że w Polsce w 2020 r. średnio każdego dnia aż 33 osoby podejmowały próby samobójcze, a 14 osób umierało z tego powodu.

Miejmy nadzieję, że Program Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym przyczyni się do spadku liczby samobójstw w Polsce, których w ostatnich latach było ponad 5 tys. rocznie.

Wiktor Szczepaniak, zdrowie.pap.pl

Źródło:

Konferencja prasowa pt. „Rusza Program Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym w Polsce”, która odbyła się 9 września 2021 r. w Centrum Prasowym PAP w Warszawie. Konferencja została zorganizowana przez Biuro ds. Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym działające w Instytucie Psychiatrii i Neurologii - w ramach realizacji Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-25. 

Źródło informacji: Serwis Zdrowie