MS: Funduszu Sprawiedliwości: od politycznego skarbca do transparentnej pomocy (komunikat)

- Ministerstwo Sprawiedliwości informuje:

Minister Sprawiedliwości i Prokurator Generalny Waldemar Żurek podsumował działania Funduszu Sprawiedliwości, które rzucają światło na mechanizmy przez lata sterujące tą instytucją.

Przyszłość FS ma opierać się na trzech filarach: merytoryce, decentralizacji oraz pełnej jawności wydatkowania publicznych środków.

Anatomia nieprawidłowości

Funkcjonowanie Funduszu Sprawiedliwości w minionych latach był to proces systematycznego odrywania instytucji od jej ustawowej misji. Zamiast nieść wsparcie, fundusz służył jako „polityczny skarbiec” poprzednio rządzących.

Fundusz był wykorzystywany jako narzędzie polityki i rozdawnictwa, co naruszało przepisy prawa. Środki przyznawano instrumentalnie i uznaniowo - często bez konkursu, bez przejrzystości oraz bez kontroli - kierując się decyzjami politycznymi, a nie merytorycznymi kryteriami - podkreślił Minister Waldemar Żurek.

Symbolem tych nieprawidłowości stał się, w czasach ministra Ziobro, zakup systemu Pegasus za 25 mln zł - transakcja odbyła się bez podstawy prawnej, kontroli i przejrzystości - środki zostały przekazane CBA nielegalnie.

Równie kontrowersyjne okazało się wsparcie dla Fundacji Profeto, która otrzymała ponad 43 mln zł. Jak wykazał audyt, zaledwie 6,8 proc. tej kwoty trafiło na realną pomoc ofiarom, podczas gdy resztę pochłonęła budowa infrastruktury, w tym studiów nagraniowych i sal widowiskowych.

Audyt wykazał także na rażący brak kompetencji wybranych beneficjentów oraz polityczną geografię dotacji. Fundacja Ex Bono uzyskała 9 mln zł, nie posiadając żadnego doświadczenia w zadaniach pomocowych, a strumień pieniędzy płynął głównie do okręgów wyborczych ówczesnego kierownictwa resortu sprawiedliwości.

Przykładem skrajnej niegospodarności był portal Horyzonty.pl Fundacji Alegoria, za który zapłacono 300 tys. zł, mimo że NIK wycenił jego realną wartość na zaledwie 13,5 tys. zł. Łączny bilans nieprawidłowości według Najwyższej Izby Kontroli, to 84 mln zł wydane niezgodnie z procedurami, co skutkowało zakwestionowaniem 13 kluczowych umów.

W toku są prowadzone postępowania związane z Funduszem Sprawiedliwości, w ramach których stawiane są zarzuty osobom mającym związek z zarządzaniem funduszem. Lista podejrzanych jest dość długa. Już sześć osób otrzymało prawomocne wyroki skazujące - przekazał minister Żurek.

Nie tylko tropimy te przestępstwa które były związane z Funduszem Sprawiedliwości, ale także staramy się odzyskać te środki z powrotem dla społeczeństwa dla obywateli, tak żeby mogły zostać wydane zgodnie z celami funduszu - dodał.

Ministerstwo Sprawiedliwości wystosowało wezwania do zwrotu blisko 90 mln zł.

Fundusz dzisiaj - realna pomoc

Obecnie Fundusz działa według całkowicie nowych, przejrzystych reguł i koncentruje się na dwóch kluczowych programach wsparcia: pomocy pokrzywdzonym oraz pomocy postpenitencjarnej.

Jednolite zasady dla wszystkich, transparentność procedur i równe kryteria. To są zasady, którymi dzisiaj kieruje się Fundusz Sprawiedliwości. Dzielimy środki publiczne równo i uczciwie bez żadnych kontekstów politycznych czy ideologicznych – wyjaśniał minister.

W konkursie na pomoc pokrzywdzonym na rok 2026, prace są już na półmetku. Z 54 złożonych ofert aż 47 przeszło pozytywnie ocenę formalną. Wyłoniono już 9 podmiotów, które otrzymają łącznie ponad 14,7 mln zł na kompleksowe wsparcie prawne, psychologiczne, medyczne oraz bytowe.

Wśród beneficjentów znalazły się organizacje o udokumentowanym doświadczeniu, takie jak: Terenowy Komitet Ochrony Praw Dziecka w Bydgoszczy (2,73 mln zł), Stowarzyszenie „GRONO” w Legnicy (2,26 mln zł) czy Caritas Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej (2,13 mln zł).

Środki trafią również do Białegostoku (Towarzystwo Amicus - 2,04 mln zł) oraz Ostrołęki (Fundacja Compassio - 1,25 mln zł). Trwa proces podpisywania umów - sfinalizowane zostały już cztery kontrakty. Ośrodki pomocy pokrzywdzonym już zaczynają działać.

Równolegle trwa weryfikacja 23 ofert w programie pomocy postpenitencjarnej. Kwota ponad 9 mln zł trafi do 11 okręgów, wspierając reintegrację osób opuszczających zakłady karne poprzez kursy zawodowe, naukę codziennych umiejętności czy bezpośrednie wsparcie materialne. Do czasów rozstrzygnięcia tego konkursu pomoc postpenitencjarna udzielana jest cały czas przez służbę więzienną i kuratorów.

Wdrożone w ramach obu konkursów mechanizmy kontrolne gwarantują przejrzystość wydatków i ich celowość. Pozwala to na maksymalizację realnej pomocy przy jednoczesnym zapewnieniu najwyższych standardów dyscypliny finansowej.

Wiem, że te środki trafią do osób, które naprawdę potrzebują pomocy i które ucierpiały w wyniku przestępstwa. Nie będą one ukrytym funduszem wyborczym, lecz zostaną wydane uczciwie i transparentnie - podkreślił szef resortu sprawiedliwości.

Przyszłość: decentralizacja i nowe standardy

Nowa strategia Ministerstwa Sprawiedliwości zakłada całkowitą zmianę filozofii zarządzania pieniędzmi. Kluczowym elementem jest decentralizacja - podział środków na poszczególne województwa i nabory lokalne ma pozwolić na lepsze dopasowanie pomocy do rzeczywistych potrzeb konkretnych społeczności.

Znacznie lepiej i szybciej byłoby dzielić te środki na całą Polskę. Administracja wojewodów powinna dysponować procedurami, które właśnie wypracowaliśmy - umożliwiającymi ocenę organizacji pozarządowych w terenie. Nie chodzi o centralizację ani o sytuację, w której minister lub polityk danego rządu jest podejrzewany o faworyzowanie bardziej lub mniej lubianych organizacji – wyjaśnił Waldemar Żurek.

Przeniesienie decyzji na poziom lokalny to naturalny bezpiecznik transparentności. Gdy procesy dzieją się blisko mieszkańców, zyskują oni realny wgląd w podejmowane działania, co ułatwia społeczną kontrolę. Bezpośredni kontakt z decydentami sprawia, że łatwiej zweryfikować, czy fundusze służą wspólnemu dobru, czy partykularnym interesom. Ta społeczna bliskość nie tylko ogranicza pole do nadużyć, ale przede wszystkim buduje zaufanie i wymusza na władzach większą odpowiedzialność.

Najważniejszą zmianą jest jednak definitywny koniec z uznaniowością. Wprowadzono jednakowe kryteria dla wszystkich organizacji. O przyznaniu dotacji decyduje teraz jakość merytoryczna projektu oraz kompetencje personelu, a nie światopogląd czy koneksje polityczne beneficjentów.

UWAGA: komunikaty publikowane są w serwisie PAP bez wprowadzania przez PAP SA jakichkolwiek zmian w ich treści, w formie dostarczonej przez nadawcę. Nadawca komunikatu ponosi odpowiedzialność za jego treść – z zastrzeżeniem postanowień art. 42 ust. 2 ustawy prawo prasowe. (PAP)

kom/ bch/