Design rządzi wyborami konsumentów w UE - ale podróbki kosztują miliardy

Według najnowszego badania Urzędu Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO) wzornictwo produktu odgrywa pierwszoplanową rolę w podejmowaniu decyzji zakupowych przez konsumentów w całej Unii Europejskiej. Wraz ze wzrostem znaczenia wzornictwa jako czynnika wpływającego na decyzje konsumentów europejscy twórcy i przedsiębiorstwa narażeni są jednak na coraz większe ryzyko związane z podrabianiem produktów.

Wyniki najnowszego badania przeprowadzonego w całej Unii Europejskiej pokazują, że 72% europejskich konsumentów uważa wzornictwo produktu za istotny czynnik w podejmowaniu decyzji o zakupie. Około jedna trzecia (31%) respondentów stwierdziła, że wzornictwo ma dla nich duże lub ogromne znaczenie przy zakupie produktu. Co więcej, połowa konsumentów w UE ceni dobry design, a prawie trzy na cztery osoby (73%) są skłonne zapłacić więcej za produkt o lepszym wzornictwie.

Wzornictwo ma szczególne znaczenie dla młodszych konsumentów: 80% osób w wieku od 18 do 24 lat stwierdziło, że jest to ważny czynnik wpływający na ich decyzje zakupowe. Młodzi ludzie są również bardziej skłonni do płacenia wyższych cen za lepiej zaprojektowane produkty oraz do kojarzenia designu z pozytywnymi emocjami.

W odniesieniu do poszczególnych sektorów dane wskazują, że wzornictwo ma szczególne znaczenie w branży meblarskiej i modowej - aż 76% konsumentów w UE uważa je za bardzo ważne przy zakupie mebli, a 66% - przy zakupie odzieży i akcesoriów.

Wartość wzornictwa sprawia też jednak, że produkty są narażone na podrabianie i nielegalne kopiowanie, co nadal jest powszechne w głównych sektorach, takich jak moda, meblarstwo, elektronika i inne branże dóbr konsumpcyjnych.

João Negrão, dyrektor wykonawczy EUIPO, stwierdził:

„Europejskie wzornictwo stanowi jedną z naszych największych przewag konkurencyjnych. Kształtuje produkty, którym ufamy, które cenimy i z których korzystamy na co dzień, a zarazem pomaga przedsiębiorstwom wyróżnić się na rynku światowym. Badania potwierdzają, że konsumenci - zwłaszcza młodsze pokolenia - doceniają wartość dobrego wzornictwa. Ochrona wzorów przemysłowych daje twórcom pewność siebie potrzebną do wprowadzania innowacji, a przedsiębiorstwom przewagę konkurencyjną, przyczyniając się tym samym do wzrostu gospodarczego i konkurencyjności, od których zależy gospodarka Europy.

Podrabianie - zagrożenie dla europejskiego wzornictwa

Podróbki, które naśladują wygląd oryginalnych produktów, stały się powszechne - zjawisko to jest spotęgowane rozwojem handlu elektronicznego i wpływem mediów społecznościowych. Około 13% Europejczyków przyznaje, że celowo kupiło podrobione produkty, a wśród młodszych konsumentów w wieku 15-24 lat odsetek ten wzrasta do 26%.

Według danych EUIPO branża modowa i odzieżowa, ściśle powiązana ze wzornictwem, ponosi szacunkowe straty w wysokości 12 mld EUR, a każdego roku w całej UE podrobione torebki, biżuteria i zegarki kosztują producentów oryginalnych produktów około 2,7 mld EUR w postaci utraconych przychodów ze sprzedaży. W Polsce podrabianie produktów powoduje rocznie straty w wysokości 549 mln EUR w branży odzieżowej i 117 mln EUR w branży torebek, biżuterii i zegarków.

Na tego rodzaju naruszenia szczególnie narażone są małe i średnie przedsiębiorstwa, ponieważ często dysponują niewielką liczbą charakterystycznych wzorów produktów oraz mają ograniczone możliwości monitorowania i egzekwowania swoich praw do wzorów.

Oprócz skutków ekonomicznych podrobione produkty mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia i bezpieczeństwa konsumentów oraz dla środowiska, ponieważ często nie spełniają one norm bezpieczeństwa i jakości. Badania pokazują również, że handel podrobionymi towarami wiąże się ze zorganizowanymi grupami przestępczymi, a w niektórych przypadkach także z wyzyskiem pracowników.

Wzornictwo jako strategiczny atut biznesowy

Sektory oparte na wzornictwie stanowią znaczną część działalności gospodarczej i zatrudnienia w UE. Zatrudniają one około 28 milionów osób, co stanowi około 13% zatrudnienia w UE, oraz generują ponad 16% PKB UE.

Z badań EUIPO wynika ponadto, że małe przedsiębiorstwa, które rejestrują swoje wzory, generują o niemal 30% więcej przychodów na pracownika i wypłacają o prawie 25% wyższe wynagrodzenia niż te, które nie posiadają zarejestrowanych praw własności intelektualnej. Tymczasem pomimo tych korzyści jedynie około 1% MŚP w UE posiada prawa do zarejestrowanych wzorów.

EUIPO aktywnie wspiera ochronę wzorów przemysłowych oraz egzekwowanie praw z nich wynikających, zwłaszcza w odniesieniu do MŚP. Obejmuje to systemy wsparcia finansowego, takie jak Fundusz dla MŚP, usługi doradcze, w tym usługę wstępnej diagnostyki własności intelektualnej (IP Scan), oraz narzędzia egzekwowania prawa, takie jak portal służący egzekwowaniu praw własności intelektualnej. Ponadto EUIPO ściśle współpracuje z innymi organizacjami, takimi jak Europol i Frontex, a także z organami ścigania z państw członkowskich, w celu zwalczania przestępstw związanych z własnością intelektualną w całej UE, w tym przez zakrojone na szeroką skalę, skoordynowane działania wymierzone w podrobione produkty.

EUIPO organizuje również konkurs DesignEuropa Awards - unijne wyróżnienie w dziedzinie wzornictwa, którym nagradza się wybitne wzory i ich twórców, od uznanych pionierów po wschodzących innowatorów; konkurs służy także podkreśleniu znaczenia ochrony wzorów. Konkurs DesignEuropa Awards, który w 2026 r. obchodzi swoją 10. rocznicę, pozwala również uwidocznić bogate dziedzictwo europejskiego wzornictwa i jego znaczący wkład w kulturę, kreatywność i życie codzienne.

W wyniku niedawnej reformy prawnej mającej na celu unowocześnienie unijnego prawa dotyczącego wzorów przemysłowych uproszczono procedury, obniżono koszty i zwiększono dostępność ochrony wzorów, między innymi dzięki wprowadzeniu nowych sposobów przedstawiania wzorów innowacyjnych i animowanych.

Rejestracja wzoru UE zapewnia przedsiębiorstwom szybką i opłacalną ochronę na całym rynku UE za pośrednictwem pojedynczego zgłoszenia dokonywanego online w EUIPO. Opłata za zgłoszenie zaczyna się od 350 EUR. Zarejestrowane wzory UE są ważne we wszystkich 27 państwach członkowskich UE i mogą być odnawiane co pięć lat na okres do 25 lat.

O EUIPO

Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO) jest jedną z największych zdecentralizowanych agencji Unii Europejskiej, a jej siedziba znajduje się w Alicante w Hiszpanii od czasu utworzenia EUIPO w 1994 r. EUIPO zajmuje się rejestracją znaków towarowych UE, wzorów oraz geograficznych oznaczeń produktów rzemieślniczych i przemysłowych - wszystkie one stanowią prawa własności intelektualnej mające zastosowanie w 27 państwach członkowskich UE. EUIPO prowadzi również współpracę na szczeblu unijnym i międzynarodowym, mającą na celu zapewnienie równych warunków działania w dziedzinie własności intelektualnej, a także odpowiada za europejskie obserwatorium do spraw naruszeń praw własności intelektualnej. W 2025 r. EUIPO uznano za najbardziej innowacyjny urząd ds. własności intelektualnej na świecie.

KONTAKT

Dział ds. Komunikacji i Kontaktów z Mediami EUIPO

tel.: +34 653 674 113

e-mail: press@euipo.europa.eu 

Michał Kozłowski

kontakt dla mediów w Polsce

tel.: +48 533 381 187

e-mail: michal.kozlowski@247.com.pl 

Źródło informacji: Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO)