MNiSW: Zdrowie psychiczne środowiska akademickiego w centrum uwagi – zaprezentowano najnowszy raport (komunikat)

- Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego informuje:

Jak skutecznie walczyć z kryzysem psychicznym na uczelniach? Badacze z Uniwersytetu SWPS w najnowszym, zleconym przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, raporcie przeanalizowali dziesiątki metod wsparcia – od terapii online i treningów uważności, po aktywność fizyczną, zdrowy sen i kontakt z przyrodą. Powstał kompleksowy przewodnik dla uczelni wyższych, jak krok po kroku poprawić codzienne samopoczucie studentów i doktorantów.

Raport „Skuteczne interwencje na rzecz zdrowia i dobrostanu w środowisku akademickim” powstał na zlecenie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego i po raz pierwszy został zaprezentowany podczas ścieżki Dobrostan w miejscu pracy na Kongresie i Festiwalu Psychologicznym Re Mind, który odbywa się w dniach 22-24 czerwca 2026 r. we Wrocławiu.

Środowisko akademickie pod presją

– Troska o zdrowie psychiczne, dobrostan i jakość doświadczenia akademickiego studentów oraz doktorantów staje się w ostatnich latach jednym z warunków realizacji podstawowej misji szkolnictwa wyższego – mówi jedna z autorek raportu prorektorka ds. nauki Uniwersytetu SWPS prof. dr hab. Aleksandra Cisłak-Wójcik, psycholożka.

Nowy raport jest kontynuacją publikacji „Analiza badań nad zdrowiem psychicznym i jakością życia w środowisku akademickim”, przygotowanej przez badaczy Uniwersytetu SWPS na zlecenie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, której celem było pokazanie kluczowych wyzwań związanych ze zdrowiem psychicznym na polskich uczelniach.

– Dane z ubiegłorocznego opracowania były dla nas alarmujące: co drugi student zmaga się z poważnym stresem, a co piąty doktorant odczuwa jego skutki w codziennym życiu. Dlatego Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego zdecydowało się zlecić kolejny raport, kładący nacisk na konkretne rozwiązania: potrzebowaliśmy rzetelnej, opartej na dowodach wiedzy o tym, co naprawdę działa. Publikacje takie jak ta przekładają wyniki badań naukowych na konkretne działania, które uczelnie mogą wdrażać już dziś i to jest ich największa wartość. Uważam, że każda osoba, która dzięki tej publikacji znajdzie pomoc lub wsparcie, jest dla nas potwierdzeniem, że było warto – przekonuje dr Karolina Zioło-Pużuk, wiceszefowa Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Z publikacji „Analiza badań nad zdrowiem psychicznym i jakością życia w środowisku akademickim” wynikało, że osoby studiujące na polskich uczelniach odczuwają na co dzień wysoki poziom stresu: deklaruje tak około 50 proc. studentów i studentek. Nasilenie stresu jest wyższe wśród kobiet niż mężczyzn. Głównymi źródłami stresu dla osób studiujących są wątpliwości związane z przyszłością zawodową, a w okresie pandemii COVID-19 była to także konieczność adaptacji do zdalnej edukacji.

Natomiast deklarowana jakość życia doktorantek i doktorantów - osób u progu zawodowej kariery w akademii - jest niższa niż w przypadku osób w tym samym wieku, które nie kontynuowały kształcenia na uczelni w ramach szkoły doktorskiej lub studiów doktoranckich. Około 22 proc. doktorantek i doktorantów doświadczało trudności w codziennym funkcjonowaniu, w tym poważnych objawów depresji i problemów psychosomatycznych.

Od diagnozy problemów do wyboru działań opartych na dowodach

Nowy raport „Skuteczne interwencje na rzecz zdrowia i dobrostanu w środowisku akademickim” to praktyczny przewodnik dla szkół wyższych. Autorzy zebrali wnioski z badań z lat 2020–2025, aby wesprzeć uczelnie we wdrażaniu sprawdzonych rozwiązań w zakresie realnej poprawy komfortu psychicznego osób studiujących oraz robiących doktorat.

Autorzy dokonali przeglądu interwencji (czyli celowo zaprojektowanych działań) ukierunkowanych przede wszystkim na zdrowie psychiczne, m.in.: ustrukturyzowanych interwencji poznawczo-behawioralnych i cyfrowych iCBT, treningów uważności, akceptacji i współczucia, krótkich technik doraźnej regulacji lęku i napięcia, interwencji dotyczących snu, używek i zachowań nałogowych, działań opartych na aktywności fizycznej, kontakcie z naturą, ciele i ekspresji. Następnie skoncentrowali się na interwencjach ukierunkowanych na dobrostan akademicki, zestawili też typy interwencji i porównali ich potencjał wdrożeniowy. Potem określili ramy wdrażania rozwiązań w strukturach uczelni i opisali proces monitorowania efektów. Istotną częścią raportu są zawarte w nim rekomendacje.

Programy wsparcia, narzędzia cyfrowe i praca grupowa

Badacze zauważyli m.in., że najlepsze efekty w zakresie poprawy zdrowia psychicznego przynoszą długotrwałe programy wsparcia. Doszli także do wniosku, że wysoką skuteczność w łagodzeniu poważniejszych problemów psychologicznych (m.in. przewlekłego stresu, lęku, prokrastynacji) wykazują aktywne, ustrukturyzowane programy interwencyjne. Szczególnie dotyczy to programów opartych na dowodach (np. CBT, ACT, mindfulness, DBT), w ramach których uczestnicy regularnie wykorzystują nowe strategie radzenia sobie, biorą udział w wielu sesjach i otrzymują systematyczną informację zwrotną.

Autorzy dokumentu zwracają także uwagę, że dla poprawy zdrowia psychicznego i dobrostanu warto wykorzystywać narzędzia cyfrowe. „Platformy i aplikacje online pozwalają na skuteczne dotarcie do osób studiujących w trybie niestacjonarnym, dojeżdżających, oraz specyficznych grup narażonych na izolację (jak doktoranci). Aby jednak zminimalizować ryzyko przedwczesnej rezygnacji, wdrażane rozwiązania cyfrowe powinny być ustrukturyzowane i zawierać mechanizmy podtrzymujące zaangażowanie, np. powiadomienia, kontakt z e-coachem lub wsparcie asystenta” – piszą autorzy raportu.

Należy też pamiętać o tym, że kryzys psychiczny studentek i studentów często może wynikać ze specyfiki organizacyjnej, a nie indywidualnych deficytów. Raport dowodzi, że obniżenie presji wymaga zmian systemowych, np. zmiany w planowaniu zajęć i udzielaniu jasnej informacji zwrotnej.

Analizy pokazały też, że kluczem jest stałe monitorowanie efektywności systemu, co zabezpiecza instytucję przed przeznaczaniem zasobów na działania, które nie przynoszą realnych zmian.

Rekomendacje: diagnoza problemu, wybór rozwiązania i integracja działań

W rekomendacjach zawartych w raporcie badacze podkreślają, że różne problemy wymagają odmiennych działań: od krótkich akcji profilaktycznych, przez programy selektywne dla osób z konkretnymi trudnościami, po specjalistyczną pomoc psychologiczną, psychoterapeutyczną lub psychiatryczną. Ich zdaniem, najbezpieczniejszym modelem jest więc nie pojedynczy program, ale wielopoziomowa oferta, w której szerokie działania są połączone z jasnymi ścieżkami kierowania do bardziej intensywnego wsparcia.

Przekształcenie uniwersyteckiego systemu ochrony zdrowia psychicznego z modelu reaktywnego na model strukturalny wymaga uwzględniania zmian na poziomie systemowym – podsumowują autorzy raportu.

Środowisko akademickie jest tworzone także przez nauczycieli akademickich i badaczy, więc ich dobrostanu również nie należy pomijać. „W związku z tym kluczowe staje się podjęcie działań mających na celu opracowanie i wdrożenie celowanych interwencji wspierających ich zdrowie psychiczne. Działania te są warunkiem koniecznym do ukształtowania zintegrowanej i spójnej kultury dobrostanu na poziomie całych instytucji” – podkreślają naukowcy.

Autorami raportu są badacze i badaczki z Uniwersytetu SWPS: dr hab. Konrad Piotrowski, prof. USWPS, dr Aleksandra Dopierała, Alicja Cholewińska, Julia Stachowska, Martyna Wojtczak, Nikola Kowalska i prof. dr hab. Aleksandra Cisłak-Wójcik.

Raport jest do pobrania w całości na stronie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego https://www.gov.pl/web/nauka

UWAGA: komunikaty publikowane są w serwisie PAP bez wprowadzania przez PAP SA jakichkolwiek zmian w ich treści, w formie dostarczonej przez nadawcę. Nadawca komunikatu ponosi odpowiedzialność za jego treść – z zastrzeżeniem postanowień art. 42 ust. 2 ustawy Prawo prasowe.(PAP)

kom/ kpr/ amac/