Polskie Towarzystwo Neurologiczne: zdrowie mózgu potrzebuje systemowej strategii

Choroby mózgu stają się jednym z największych wyzwań zdrowotnych, społecznych i gospodarczych najbliższych dekad. Starzenie się społeczeństwa, rosnąca liczba osób z zaburzeniami psychicznymi, chorobami neurodegeneracyjnymi i naczyniowymi mózgu, ale również postęp diagnostyki i rozwój nowych możliwości terapeutycznych sprawiają, że potrzebne są rozwiązania wykraczające poza leczenie pojedynczych chorób.

Zdaniem Polskiego Towarzystwa Neurologicznego zdrowie mózgu powinno stać się jednym ze strategicznych obszarów polityki zdrowotnej państwa. „Od kilku już lat działamy na rzecz podniesienia roli neurologii w obszarze zdrowia - poczynając od promocji profilaktyki, poprzez uznania potrzeby alokacji większych zasobów finansowych i ludzkich do wypracowanie efektywniejszych systemowych sposobów postępowania z chorym. Musimy też współpracować - my neurolodzy i psychiatrzy - bo razem diagnozujemy i leczymy choroby mózgu, które dotykają osób w każdym wieku, od zera do stu lat” - podkreśla prof. dr hab. n. med. Alina Kułakowska, prezes Polskiego Towarzystwa Neurologicznego.

Zdrowie mózgu zaczyna się od profilaktyki

Jednym z najważniejszych wyzwań pozostaje profilaktyka. Jak wskazuje prof. Alina Kułakowska, świadomość społeczna dotycząca możliwości zapobiegania chorobom mózgu jest wciąż niewystarczająca. „Zadaniem pracowników ochrony zdrowia jest nie tylko diagnozowanie i leczenie, ale także uświadamianie i zachęcanie do profilaktyki, która wymaga od pacjenta trochę wysiłku i zaangażowania. Nie ma osobnej profilaktyki dla mózgu, serca czy profilaktyki przeciwnowotworowej. Jest pewien dekalog zachowań, który powinien obowiązywać każdego człowieka. Dlatego Polskie Towarzystwo Neurologiczne wspólnie z Polskim Towarzystwem Kardiologicznym i Polskim Towarzystwem Onkologicznym opracowało >>10-tkę Zdrowia<<, czyli uniwersalny zestaw zasad wspierających profilaktykę najważniejszych chorób cywilizacyjnych” - mówi prof. Alina Kułakowska.

Znaczenie profilaktyki będzie rosło wraz ze starzeniem się polskiego społeczeństwa. Już dziś liczbę osób z otępieniem szacuje się na około 600 tys., a w kolejnych dekadach może ona znacząco wzrosnąć. Jednocześnie na kondycję mózgu wpływa styl życia oraz środowisko, w którym funkcjonujemy. „Coraz więcej czynników negatywnie wpływa na funkcjonowanie mózgu. Chodzi o nadmierną stymulację mózgu, zatrucie światłem i dźwiękiem oraz różnego rodzaju używki - to wszystko powoduje, że mamy coraz więcej pacjentów neurologicznych, którym należy pomóc kompleksowo” - zaznacza prezes PTN.

Neurologia może coraz więcej

Paradoksalnie, wzrost liczby pacjentów z chorobami neurologicznymi jest również konsekwencją postępu medycyny. Neurologia dysponuje dziś znacznie lepszą diagnostyką oraz terapiami, które jeszcze kilka czy kilkanaście lat temu nie były dostępne. „Wykrywamy więcej chorób i coraz więcej z nich możemy leczyć. Zgłaszają się do nas osoby, którym wcześniej niewiele mogliśmy zaoferować. Teraz, dzięki postępowi neurologii, możemy im pomóc. Dzięki innowacyjnym terapiom ludzie ci żyją i to często przez wiele lat, w dobrej jakości, zachowując często zdolność do pracy. Szczególne znaczenie mają programy lekowe w neurologii, dzięki którym pacjenci z ciężkimi, przewlekłymi chorobami uzyskali dostęp do nowoczesnych terapii, realnie zmieniających przebieg choroby i pozwalających im przez lata zachować samodzielność i aktywność społeczną. Problemem pozostaje jednak niedoszacowanie wartości kontraktów na realizację tych programów. Ośrodki obawiają się nadwykonań, ponieważ szpitale nie mogą pozwolić sobie na wielomiesięczne kredytowanie kosztownych terapii z własnych środków. Nie możemy dopuścić do sytuacji, w której problemy finansowania zaprzepaszczą korzyści zdrowotne, społeczne i ekonomiczne, które już osiągnęliśmy dzięki leczeniu nowoczesnymi terapiami. Postęp medycyny musi iść też w parze ze zmianami organizacyjnymi. Potrzebne są m.in. jasno określone ścieżki diagnostyczno-terapeutyczne, referencyjność ośrodków oraz Krajowa Sieć Neurologiczna. Pacjenci nie powinni być zagubieni w systemie. Jest oczywiste, że nie da się poprawić opieki neurologicznej bezkosztowo, dlatego postulujemy uznanie neurologii za dziedzinę strategiczną w polityce zdrowotnej państwa i idący za tym wzrost inwestycji w neurologię” - podkreśla prof. Alina Kułakowska.

Prof. dr hab. n. med. Halina Sienkiewicz-Jarosz, prezes elekt Polskiego Towarzystwa Neurologicznego i przewodnicząca Krajowej Rady ds. Neurologii, zwraca uwagę, że poszczególnych problemów neurologii nie można rozpatrywać w oderwaniu od siebie. Jednym z najważniejszych kierunków zmian powinna być koordynacja opieki - zarówno nad osobami po udarze, jak i pacjentami z padaczką, otępieniem czy innymi przewlekłymi chorobami układu nerwowego.

Jest gotowa agenda zmian

„Dyskusja nie zaczyna się dziś; jako środowisko neurologów od dawna ma przygotowaną agendę najważniejszych zmian, które powinny zostać wdrożone w polskim systemie ochrony zdrowia. Spriorytetyzowaliśmy zadania według kryterium wartości zdrowotnej, to jest chcemy w możliwie najkrótszym czasie uzyskać możliwie największą korzyść zdrowotną dla naszych pacjentów, a zatem możliwie najbardziej poprawić komfort życia i rokowanie osób z chorobami neurologicznymi w Polsce. W niektórych obszarach neurologii, takich jak np. udary mózgu, zasadnicze części tej agendy, w tym przypadku jest to projekt zintegrowanej opieki nad pacjentami z udarem mózgu, są już sformułowane w szczegółach. Teraz potrzebujemy konsekwentnego wdrażania tych rozwiązań na szczeblu legislacyjno-administracyjnym” - podkreśla prof. dr hab. n. med. Bartosz Karaszewski, konsultant krajowy w dziedzinie neurologii.

Prof. dr hab. n. med. Konrad Rejdak, past prezes Polskiego Towarzystwa Neurologicznego, podkreśla natomiast, że polska neurologia ma również wiele osiągnięć, na których można budować dalsze zmiany. „Jest wiele bolączek i wiele do poprawy, ale polska neurologia jest generalnie w niezłej kondycji. Wykonaliśmy w ostatnich latach dużo pracy i mamy wiele sukcesów, takich jak rozwój programów lekowych, które muszą mieć zapewnione finansowanie. Jednak wciąż pojawiają się nowe wyzwania, a jednym z nich jest rozwój nowoczesnej diagnostyki choroby Alzheimera oraz innych schorzeń neurozwyrodnieniowych. Musimy przygotować system nie tylko na udostępnienie nowych metod diagnostycznych i terapeutycznych, ale również na prawidłową kwalifikację pacjentów i organizację opieki” - mówi prof. Konrad Rejdak.

Zdrowie mózgu to inwestycja społeczna i gospodarcza

Choroby neurologiczne i psychiatryczne mają konsekwencje wykraczające daleko poza system ochrony zdrowia. Dr hab. Małgorzata Gałązka-Sobotka, rektor Uczelni Łazarskiego, zwraca uwagę na rosnące koszty pośrednie chorób mózgu - utratę produktywności pacjentów i ich opiekunów, absencję zawodową oraz prezenteizm, czyli ograniczoną efektywność pracy wynikającą ze stanu zdrowia. Dlatego działania na rzecz zdrowia mózgu powinny mieć charakter międzyresortowy i obejmować nie tylko leczenie, ale także profilaktykę, aktywizację społeczną i zawodową, przeciwdziałanie izolacji oraz rozwój opieki koordynowanej.

Potrzebę zmian dostrzega również Ministerstwo Zdrowia. Wśród kierunków działań resortu znajdują się prace nad Narodową Strategią Neurologiczną, rozwój sieciowej organizacji opieki oraz wzmacnianie roli koordynatora. Ważnym obszarem jest również priorytet „Zdrowe serce - zdrowy mózg”, wynikający ze wspólnych czynników ryzyka chorób neurologicznych i sercowo-naczyniowych. Czy przełoży się to na realne, tak potrzebne i pilne zmiany w neurologii?

II Szczyt Zdrowia Mózgu - od diagnozy do konkretnych rozwiązań

O tym, jak przełożyć postulaty ekspertów na rozwiązania systemowe, przedstawiciele środowiska medycznego, administracji publicznej i świata nauki będą rozmawiać 29 października 2026 r. podczas II Szczytu Zdrowia Mózgu na Zamku Królewskim w Warszawie. To inicjatywa realizowana zgodnie ze strategicznymi celami Europejskiej Akademii Neurologii, Polskiego Towarzystwa Neurologicznego, Polskiego Towarzystwa Neurologii Dziecięcej oraz Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Jej celem jest zwiększanie świadomości na temat zdrowia mózgu, wspieranie zmian w systemie ochrony zdrowia oraz rozwój skutecznej profilaktyki.

Program wydarzenia pokazuje, że dyskusja ma prowadzić do stworzenia całościowej wizji polityki zdrowia mózgu. Jednym z głównych punktów będzie międzynarodowa debata „Neurologia bez granic - wyzwania neurologii w Polsce i na świecie”, z udziałem przedstawicieli European Academy of Neurology, European Brain Council, International Alliance for Brain Health oraz polskich ekspertów. Kolejna część konferencji zostanie poświęcona priorytetowi „Zdrowe serce - zdrowy mózg”, a jednym z najważniejszych punktów programu będzie debata „Brain Plan dla Polski”. Wezmą w niej udział przedstawiciele neurologii dorosłych i neurologii dziecięcej, psychiatrii, środowiska naukowego oraz organizacji pacjentów. Osobny panel zostanie poświęcony roli parlamentarzystów w tworzeniu polityki zdrowia mózgu. Program dopełnią sesje lekarsko-pacjenckie dotyczące m.in. chorób neurozwyrodnieniowych, migreny, chorób rzadkich i chorób neuroimmunologicznych.

Źródło informacji: Polskie Towarzystwo Neurologiczne