Rozwój i odporność regionu Bałtyku priorytetem dla bezpieczeństwa Europy

Według raportu „Baltic Energy Perspectives 2026”, opracowanego przez S&P Global Energy we współpracy z ORLEN, kraje położone nad Bałtykiem odpowiadają za około 35 proc. zużycia energii oraz 37 proc. emisji CO2 w UE. To sprawia, że ich transformacja energetyczna wydaje się warunkiem niezbędnym do osiągnięcia przez Europę celów związanych z rozwojem odnawialnych źródeł energii oraz zapewnieniem bezpieczeństwa energetycznego.

Przykładem podążania w kierunku udanej transformacji jest dynamiczny rozwój morskiej energetyki wiatrowej. Produkcja energii z offshore wind ma wzrosnąć z 36 TWh w 2025 r. do 167 TWh w 2040 r., a Polska - według ekspertów - stanie się jednym z najważniejszych rynków wzrostu w regionie. Dodają oni jednak, że obecny portfel projektów pozostaje znacząco poniżej regionalnych ambicji.

Z raportu wynika, że choć region Bałtyku znajduje się w przełomowym momencie transformacji i może korzystać ze znaczących zasobów odnawialnych źródeł energii, to jego potencjał wciąż nie jest w tej dziedzinie w pełni wykorzystany. Nadal pozostaje w tyle za regionem Morza Północnego pod względem rozwoju morskiej energetyki wiatrowej, magazynowania CO2 oraz transgranicznej infrastruktury energetycznej.

Autorzy „Baltic Energy Perspectives 2026” uważają, że kluczem do uruchomienia całego potencjału rejonu Morza Bałtyckiego, zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego i przyspieszenia tempa inwestycji w zielone źródła energii jest pogłębienie współpracy regionalnej.

Taka współpraca może - według raportu - przynieść wiele korzyści. Pozwoli m.in. na wzmocnienie bezpieczeństwa energetycznego, które nadal pozostaje priorytetem.

„Po zakończeniu dostaw rosyjskiego gazu rurociągowego państwa regionu skutecznie zdywersyfikowały źródła importu dzięki rozwojowi infrastruktury LNG oraz wzmocnieniu połączeń międzysystemowych, zmieniając przepływy energii w całym regionie” - piszą autorzy opracowania.

Równie opłacalna może być współpraca w zakresie wodoru. Finlandia i Szwecja mają szansę stać się jednymi z najbardziej konkurencyjnych producentów zielonego wodoru w Europie.

Także organizacja CCUS (technologii służących do wychwytywania, wykorzystywania i składowania dwutlenku węgla w celu ochrony środowiska i redukcji emisji przemysłowych) wymaga podejścia regionalnego. Wspólna infrastruktura do transportu i składowania CO2 może pomóc w dekarbonizacji sektorów trudnych do redukcji emisji, jednocześnie wzmacniając konkurencyjność przemysłu i tworząc nowe łańcuchy wartości w regionie Morza Bałtyckiego.

Potrzeba współpracy regionalnej nie dotyczy wyłącznie strefy gospodarczej. Raport „Odporny Bałtyk” przygotowany przez Ośrodek Studiów Wschodnich wskazuje, że znaczenie strategiczne Morza Bałtyckiego dla państw nadbrzeżnych będących członkami NATO i UE systematycznie rośnie.

„Od odporności (nad)bałtyckiej infrastruktury energetycznej i telekomunikacyjnej, bezpieczeństwa portów oraz żeglugi morskiej i powietrznej w znacznej mierze zależą zapewnienie dostaw towarów i surowców, funkcjonowanie systemów energetycznych oraz rozwój gospodarczy państw regionu” - czytamy we wstępie do tego opracowania.

Autorzy raportu podkreślają, że bezpieczeństwo regionu nie może być traktowane wyłącznie jako kwestia narodowa, ale wobec istniejących zagrożeń ze strony Rosji jego zapewnienie i utrzymanie wymaga stałej, ścisłej współpracy państw nadbrzeżnych, lepszej wymiany informacji, wspólnych zdolności monitorowania i reagowania oraz inwestycji w odporność infrastruktury krytycznej. Raport zwraca uwagę, że ochrona Bałtyku staje się warunkiem utrzymania bezpieczeństwa energetycznego, ciągłości handlu, swobody żeglugi, infrastruktury krytycznej oraz wiarygodności odstraszania NATO w regionie.

Analiza przedstawiona w raporcie obejmuje bezpieczeństwo infrastruktury energetycznej, portowej i telekomunikacyjnej, a także żeglugi morskiej i powietrznej. Wśród głównych zagrożeń wymieniono uszkodzenia kabli i gazociągów, cyberataki, zakłócenia systemów GNSS, działalność tzw. rosyjskiej floty cieni oraz problemy z koordynacją działań ochronnych i naprawczych.

Według OSW szczególnie podatna na zagrożenia pozostaje infrastruktura podmorska. Uszkodzenia gazociągów oraz kabli energetycznych i telekomunikacyjnych w latach 2023-2025 pokazały - jak wskazują autorzy raportu - ograniczone możliwości państw regionu w zakresie monitorowania, ochrony i szybkiej naprawy infrastruktury znajdującej się poza wodami terytorialnymi.

Raport zwraca również uwagę na bezpieczeństwo portów i terminali. Porty Morza Bałtyckiego mają strategiczne znaczenie dla gospodarek państw regionu, będąc gwarantami wymiany handlowej i dostaw kluczowych surowców, a także - w coraz większym stopniu na przestrzeni ostatniej dekady - bezpieczeństwa energetycznego ze względu na rosnące dostawy ropy naftowej i gazu. W 2025 r. łącznie (nie licząc portów rosyjskich) osiągnęły one rekordowe przeładunki, zarówno pod względem ładunków masowych (641 mln ton), jak i skonteneryzowanych (ponad 10 mln TEU). Wśród potencjalnych zagrożeń dla niezakłóconego funkcjonowania portów raport wskazuje: szpiegostwo, nieautoryzowane loty dronów i cyberataki, a także brak w pełni jednolitych standardów ochrony na poziomie UE.

Bezpieczeństwu żeglugi zagrażają z kolei miny i broń chemiczna zalegające na dnie, rosnące natężenie ruchu oraz zakłócenia GPS/GNSS. Osobnym problemem jest działalność tzw. floty cieni, czyli tankowców wykorzystywanych do transportu rosyjskiej ropy. Według raportu część tych jednostek funkcjonuje bez przejrzystego ubezpieczenia i pod zmienianymi banderami, co zwiększa ryzyko środowiskowe, prawne i operacyjne.

Raport zwraca także uwagę na wpływ zakłóceń GNSS oraz aktywności rosyjskiego lotnictwa na bezpieczeństwo ruchu powietrznego nad Bałtykiem. Działania prowadzone z rejonu Królewca i Petersburga mają - według autorów - ograniczać przewidywalność operacji lotniczych w regionie.

Linki do raportów:

online_Report_BEC_BalticAurelia

Raport OSW | ODPORNY BAŁTYK

Źródło informacji: PAP MediaRoom