MNiSW: Polska nauka stawia na doskonałość i umiędzynarodowienie (komunikat)

- Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego informuje:

Dziesiątki miliardów złotych na projekty badawcze, zauważalny wzrost liczby zagranicznych doktorantów i znacząca aktywność „wysp doskonałości” w programie Horyzont Europa - to tylko niektóre wnioski płynące z najnowszego raportu Ośrodka Przetwarzania Informacji - Państwowego Instytutu Badawczego (OPI - PIB) „Nauka w Polsce: szanse i wyzwania”. Publikacja przygotowana na zlecenie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego jest kompleksową analizą kondycji polskiego systemu nauki i szkolnictwa wyższego (SWiN) w latach 2019-2024.

Jak prowadzić politykę naukową?

Najnowsza edycja raportu „Nauka w Polsce: szanse i wyzwania” jest szczegółową analizą stanu polskiej nauki, opartą na twardych danych empirycznych. Eksperci OPI-PIB przeanalizowali m.in. wsparcie finansowe płynące z MNiSW oraz kluczowych agencji: Narodowego Centrum Nauki (NCN) https://ncn.gov.pl/, i Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (NCBR) https://www.gov.pl/web/ncbr. Podstawowym celem badania było dostarczenie wiedzy niezbędnej do prowadzenia polityki naukowej opartej na dowodach (evidence-based policy). – Raport OPI to niezwykle cenny dokument, który dostarcza unikalnej wiedzy i stanowi wartościową lekturę zarówno dla środowiska naukowego, jak i przedstawicieli otoczenia gospodarczego oraz regulacyjnego. Dokument „Nauka w Polsce: szanse i wyzwania” traktuję jako swego rodzaju mapę drogową – zaznacza minister nauki i szkolnictwa wyższego, Marcin Kulasek.

Raport „Nauka w Polsce” stanowi cykliczny monitoring stanu nauki i szkolnictwa wyższego w naszym kraju, który prowadzony jest przez Ośrodek Przetwarzania Informacji na zlecenie MNiSW. Celem raportu jest kompleksowa diagnoza kondycji polskiej nauki oraz identyfikacja kluczowych wyzwań i kierunków jej rozwoju – mówi dr hab. inż. Jarosław Protasiewicz, dyrektor OPI-PIB. – Kształtowanie i wdrażanie polityki naukowej to proces wymagający stałej obserwacji trendów i zmian zachodzących w tym obszarze. Intencją badaczek i badaczy OPI, którzy przygotowali raport, było dostarczenie rzetelnych informacji wszystkim osobom zainteresowanym stanem nauki i szkolnictwa wyższego w Polsce – dodaje szef OPI-PIB.

Od finansów po równość szans – szeroki zakres analizy

Dokument składa się z dziesięciu rozdziałów, które kreślą wielowymiarowy obraz polskiego systemu szkolnictwa wyższego i nauki (SWiN):

- Wsparcie ze strony MNiSW, NCN i NCBR,

- Umiędzynarodowienie nauki,

- Aktywność Polski w Programie Ramowym Horyzont Europa,

- Aktywność podmiotów systemu SWiN w Funduszach Europejskich oraz Krajowym Planie Odbudowy i Zwiększania Odporności,

- Aktywność i skuteczność podmiotów zaliczanych do grona wysp doskonałości w pozyskiwaniu finansowania projektowego,

- Aktywność i skuteczność w pozyskiwaniu finansowania projektowego według lokalizacji podmiotów,

- Aktywność i skuteczność w pozyskiwaniu finansowania projektowego ze względu na dziedziny nauki projektów badawczych,

- Aktywność i skuteczność w pozyskiwaniu finansowania projektowego ze względu na płeć naukowców,

- Aktywność i skuteczność w pozyskiwaniu finansowania projektowego ze względu na etap kariery naukowej,

- Publikowanie w otwartym dostępie.

Wzrost nakładów na badania

W treści raportu warto zwrócić uwagę na aktualne dane dotyczące finansowania.

W latach 2019–2024 dotacja celowa NCN wzrosła o 29 proc., osiągając poziom 1,59 mld zł w 2024 r. Łącznie w ramach konkursów krajowych NCN (w rozstrzygnięciach z ostatnich sześciu lat) sfinansowano ponad 12,6 tys. projektów na kwotę blisko 9 mld zł. Jeszcze większą skalę wsparcia odnotowano w programach NCBR, gdzie w analogicznym okresie do finansowania skierowano projekty badawczo-rozwojowe o łącznej wartości 18,3 mld zł.

Kolejnym wartym podkreślenia wnioskiem płynącym z dokumentu jest umacnianie pozycji Polski na arenie międzynarodowej. W ramach naborów programu Horyzont Europa zakończonych w latach 2021–2024 polskie organizacje uzyskały dofinansowanie w wysokości 621,8 mln euro, zbliżając się do poziomu dofinansowania (85%), który osiągnęliśmy w całym poprzednim siedmioletnim programie ramowym Horyzont 2020. Pozyskane dofinansowanie pozwoliło nam zająć pozycję lidera wśród państw, które dołączyły do UE po 2004 roku (grupa UE13). Co istotne, prawie połowa (49 proc.) sukcesów podmiotów systemu SWiN przypada na tzw. „wyspy doskonałości”, czyli m.in. uczelnie badawcze (IDUB) i instytuty Polskiej Akademii Nauk.

Nauka staje się globalna

Raport rzuca również nowe światło na zjawiska społeczne zachodzące wewnątrz środowiska akademickiego:

- rosnąca atrakcyjność szkół doktorskich: choć ogólna liczba doktorantów w Polsce zauważalnie spadła, to odsetek cudzoziemców na tym etapie kształcenia wzrósł o ponad 40 proc. w latach 2019-2024. Dane z dokumentu „Nauka w Polsce: szanse i wyzwania” wskazują, że najliczniejszą grupą podejmującą w Polsce kształcenie na tym poziomie były osoby pochodzące z Indii,

- dominacja dużych ośrodków i wyzwania dla uczelni lokalnych: Kraków, Poznań, Warszawa i Wrocław to naukowe „lokomotywy” Polski – skupiają 54 proc. badaczy i pozyskują większość środków z grantów NCN,

- zauważalny, duży odsetek artykułów z licencją Open Access (52 proc.): badaczki nieco częściej niż ich koledzy publikują swoje prace w otwartym dostępie, co sprzyja szybszemu obiegowi wiedzy.

Wyzwania na przyszłość

Mimo obszarów, w których widać znaczący progres, raport wskazuje też na te wymagające dalszej pracy. Chodzi m.in. o zwiększenie skuteczności w pozyskiwaniu grantów przez mniejsze ośrodki naukowe czy potrzebę wspierania mobilności młodych badaczy. Pełną publikację Ośrodka Przetwarzania Informacji można znaleźć na portalu RAD-on – to rekomendowana publikacja nie tylko dla przedstawicieli akademii, ale też dla każdego, kto chce zrozumieć, w jakim kierunku zmierza polska nauka: https://radon.nauka.gov.pl/analizy/nauka-w-Polsce-szanse-i-wyzwania.

Raport opracował zespół badawczy OPI-PIB w składzie: dr Marzena Feldy, Bartosz Pawlik oraz Agata Roguz.

UWAGA: komunikaty publikowane są w serwisie PAP bez wprowadzania przez PAP SA jakichkolwiek zmian w ich treści, w formie dostarczonej przez nadawcę. Nadawca komunikatu ponosi odpowiedzialność za jego treść – z zastrzeżeniem postanowień art. 42 ust. 2 ustawy prawo prasowe.(PAP)

kom/ mbed/ amac/