MS: Rada Ministrów przyjęła pakiet kluczowych projektów prawnych. Zmiany w mediacjach, dozorze elektronicznym i Krajowym Rejestrze Sądowym (komunikat)

- Ministerstwo Sprawiedliwości informuje:

Rada Ministrów przyjęła trzy rządowe projekty ustaw przygotowane w Ministerstwie Sprawiedliwości. Kompleksowe reformy obejmują utworzenie cyfrowego Krajowego Rejestru Mediatorów, rozszerzenie stosowania Systemu Dozoru Elektronicznego (SDE) oraz usprawnienie funkcjonowania Krajowego Rejestru Sądowego. Nowe regulacje mają na celu cyfryzację procedur, racjonalizację polityki penitencjarnej oraz odciążenie sądów i wzmocnienie ochrony prawnej obywateli.

Krajowy Rejestr Mediatorów – przełom w systemie mediacji

Przyjęty projekt ustawy o mediatorach sądowych, instytucjach szkolących w zakresie mediacji i Krajowym Rejestrze Mediatorów przewiduje zastąpienie rozproszonych, papierowych list mediatorów jednolitym, cyfrowym systemem. Dotychczasowy brak centralnej bazy i niejednolite kryteria stosowane przez sądy okręgowe utrudniały weryfikację kwalifikacji mediatorów. Minister Sprawiedliwości będzie prowadził Krajowy Rejestr Mediatorów (KRM), gwarantujący szybki dostęp do bazy wykwalifikowanych mediatorów sądowych. Wpis do Krajowego Rejestru Mediatorów odbywać się będzie w pełni cyfrowo.

Ustawa precyzuje status mediatora sądowego, zastępując nim pojęcie stałego mediatora. Wśród wymagań przewidziano m.in.: ukończenie 26. roku życia, posiadanie wyższego wykształcenia, niekaralność, znajomość języka polskiego na poziomie co najmniej B2 oraz ukończenie 40-godzinnego szkolenia bazowego i szkolenia specjalizacyjnego w wymiarze godzin określonym dla danej specjalizacji.

Ustawa przewiduje zwolnienie ze szkoleń dla osób z udokumentowaną praktyką, absolwentów specjalistycznych studiów podyplomowych oraz przedstawicieli środowiska naukowego i zawodów prawniczych, m.in. adwokatów, radców prawnych, notariuszy czy sędziów w stanie spoczynku. Jednocześnie w celu wyeliminowania konfliktu interesów i zapewnienia niezależności mediatorów sądowych, możliwość pełnienia tej funkcji wyłączono wobec czynnych zawodowo sędziów, prokuratorów, asesorów, aplikantów, ławników oraz funkcjonariuszy organów ścigania. Mediatorzy sądowi będą zobowiązani do odbycia co najmniej 30 godzin szkoleń w każdym 5-letnim okresie, pod rygorem wykreślenia z Rejestru.

Do rejestru wpisane będą instytucje szkolące - podmioty spełniające określone wymagania w zakresie mediacji, m.in. dysponujące odpowiednio wykwalifikowanym zespołem specjalistów, które będą prowadziły szkolenia dla przyszłych mediatorów sądowych.

Przy Ministrze Sprawiedliwości zostanie powołana 9-osobowa Rada Mediacyjna. Do zadań Rady należeć będzie m.in. analiza procesów szkoleń, proponowanie zmian w organizacji mediacji, opiniowanie projektów aktów prawnych oraz prace nad kodeksem etyki mediatorów.

Przewidywany termin wejścia w życie ustawy to 1 września 2027 r.

Rozszerzenie stosowania Systemu Dozoru Elektronicznego

Rada Ministrów przyjęła także projekt nowelizacji Kodeksu karnego wykonawczego, którego celem jest rozszerzenie możliwości odbywania kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego (SDE).

Zmiany te pozwolą zmniejszyć przeludnienie w więzieniach, nie obniżając przy tym poziomu bezpieczeństwa ani nie znosząc nieuchronności kary. Dozór elektroniczny umożliwia skazanemu odbywanie kary w środowisku otwartym – dzięki temu może on utrzymać pracę, kontynuować naukę i dbać o relacje z rodziną, co znacznie ułatwia powrót do społeczeństwa i zmniejsza ryzyko ponownego wejścia na drogę przestępstwa.

Nowelizacja zmienia limit kwalifikujący do SDE w przypadku skazania na karę pozbawienia wolności w wymiarze niższym niż 3 lata. Dotychczasowo warunkiem było pozostanie do odbycia części kary nieprzekraczającej 6 miesięcy. Nowe przepisy rozszerzają ten krąg o osoby, którym po odbyciu części kary w zakładzie pozostało do odbycia od 6 miesięcy do 1,5 roku. O udzieleniu zezwolenia każdorazowo orzeka sąd penitencjarny. Do wymogów formalno-technicznych należą:

- posiadanie stałego miejsca pobytu,

- pisemna zgoda pełnoletnich współdomowników,

- pozytywna weryfikacja możliwości instalacji urządzeń monitorujących.

Ponadto nowelizacja wpisuje się w regulacje obowiązujące od 1 stycznia 2026 r., wprowadzając obligatoryjny dozór mobilny (GPS) podczas przerwy w karze dla sprawców przestępstw przeciwko wolności seksualnej, działających w organizowanej przestępczości oraz wielokrotnych recydywistów.

Wnioski złożone przed wejściem w życie ustawy będą rozpoznawane na podstawie przepisów dotychczasowych.

Przepisy wejdą w życie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy, aby umożliwić przeprowadzenie niezbędnych prac organizacyjnych oraz dostosować infrastrukturę teleinformatyczną SDE do obsługi większej liczby skazanych.

Cyfryzacja i usprawnienie procedur w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS)

Trzecim przyjętym projektem jest nowelizacja ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw. W zakresie postępowań przymuszających dotyczących braku sprawozdań finansowych wprowadzono możliwości odstąpienia przez sąd rejestrowy od nałożenia grzywny w postępowaniu przymuszającym, jeżeli z danych zgromadzonych w aktach rejestrowych wynika, że egzekucja może okazać się bezskuteczna.

Wprowadzano w postępowaniach przymuszających do złożenia dokumentów finansowych rygor zamieszczenia w KRS wzmianki o niewykonywaniu obowiązku złożenia dokumentów finansowych pomimo wezwania sądu; wzmianka taka będzie zamieszczana na mocy postanowienia sądu rejestrowego wydawanego po ustaleniu, iż uchybiono terminowi.

Wpisanie wzmianki wstrzymuje coroczne wszczynanie kolejnych postępowań, a jej wykreślenie następuje z urzędu po złożeniu wszystkich zaległych dokumentów finansowych. O braku sprawozdań sąd niezwłocznie powiadomi organy Krajowej Administracji Skarbowej.

Nowe przepisy pozwolą też sprawniej porządkować rejestr i usuwać z niego tzw. martwe podmioty. Jeśli firma przez rok od wpisania wzmianki nadal nie złoży sprawozdań finansowych, sąd z urzędu uruchomi procedurę jej wykreślenia bez likwidacji, a informacja o tym natychmiast pojawi się w pierwszym dziale KRS.

Ustawa wprowadza szczegółowe unormowanie postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia czy podmiot dany posiada zbywalny majątek i czy faktycznie prowadzi działalność; przewiduje się, że czynności sądu rejestrowego wykonywane w ramach postępowania dowodowego będą miały ściśle określony ustawą zakres. Sąd rejestrowy będzie ustalał, czy podmiot wpisany do KRS posiada zbywalny majątek i czy faktycznie prowadzi działalność w zbiorze informacji KRS, centralnej bazie danych ksiąg wieczystych, zbiorze informacji z rejestru zastawów oraz centralnej ewidencji pojazdów; zakłada się, że upoważnionym pracownikom wydziałów rejestrowych zostanie zapewniony dostęp do tych baz danych.

Aby ukrócić rejestrowanie spółek pod fikcyjnymi adresami, przy zgłaszaniu nowej firmy lub zmianie jej siedziby trzeba będzie przedstawić dokument potwierdzający prawo do lokalu. Projekt wzmacnia też ochronę danych osobowych – składając pisma procesowe i dokumenty, trzeba będzie dołączać ich wersje z usuniętymi danymi osobowymi. Nowe obowiązki w tym zakresie zyskają również notariusze przy przesyłaniu wyciągów z aktów notarialnych. Zmiany dookreślają także zasady składania oświadczeń dotyczących cudzoziemców oraz praw spółek do nieruchomości w Polsce.

Większość przepisów nowelizacji ma wejść w życie 1 października 2027 r. Niektóre bardziej skomplikowane technicznie i organizacyjnie rozwiązania (wymagające pełnego dostosowania systemów teleinformatycznych) wejdą w życie w 2028 r.

UWAGA: komunikaty publikowane są w serwisie PAP bez wprowadzania przez PAP SA jakichkolwiek zmian w ich treści, w formie dostarczonej przez nadawcę. Nadawca komunikatu ponosi odpowiedzialność za jego treść – z zastrzeżeniem postanowień art. 42 ust. 2 ustawy prawo prasowe.(PAP)

kom/ ju/ amac/