Ekonomiści WEI ostrzegają: szara strefa na rynku pożyczek pozabankowych wynosi 15%, a nowa ustawa dot. kredytów konsumenckich jeszcze ją powiększy

Ich zdaniem zamiast odwrócić ten trend, nowa ustawa o kredycie konsumenckim może go przyspieszyć. Eksperci Warsaw Enterprise Institute ostrzegają: pod hasłem „ochrony konsumenta” regulacyjny gorset ograniczy konkurencję wypchnie kolejne tysiące Polaków do finansowego podziemia.

Eksperci Warsaw Enterprise Institute wskazują, że implementacja unijnej dyrektywy CCD2 została w Polsce rozszerzona o dodatkowe, niewymagane przez UE obostrzenia. „Mamy do czynienia z klasycznym >>gold-platingiem<< - administracyjnym nadmiarem regulacyjnym, który uderzy przede wszystkim w mniejsze podmioty i ograniczy dostęp do legalnego finansowania” - alarmują eksperci WEI.

„Samo wdrożenie prawa UE nie budzi sprzeciwu. Problemem jest to, że polski ustawodawca chce regulować więcej, niż wymaga Bruksela. To nie ochrona konsumenta, lecz administracyjne przeregulowanie rynku” - podkreśla Piotr Palutkiewicz, wiceprezes i dyrektor generalny WEI.

VAS-y pod lupą

Poważne wątpliwości ekspertów budzą zapisy Art. 17 dotyczące tzw. VAS-ów (Value Added Services) - usług dodatkowych sprzedawanych wraz z kredytem konsumenckim, takich jak ubezpieczenie, pakiety medyczne czy pomoc prawna.

Projekt zakłada obowiązek ścisłego rozdzielenia tych usług od umowy pożyczki. W praktyce oznacza to ograniczenie modeli sprzedażowych, które pozwalają mniejszym firmom negocjować hurtowe ceny usług i oferować je klientom taniej niż na rynku detalicznym.

„Efekt skali działa tu na korzyść konsumenta. Dla osób z mniejszych miejscowości czy o niższych dochodach pakiet medyczny kupiony w ramach VAS bywa jedyną realną szansą na prywatną opiekę zdrowotną w rozsądnej cenie. Skargi na tego typu usługi należą do rzadkości” - wskazują eksperci WEI.

Pracujący nad nowymi przepisami Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów planuje jednak wyłączenie z kwestionowanych przepisów sektora ubezpieczeń.

„To klasyczny przykład naruszenia zasady równości wobec prawa i wybieranie sektorów wygranych przez urząd mający chronić konkurencję” - kwitują ekonomiści.

Szara strefa rośnie

Z raportu WEI wynika, że szara strefa na rynku pożyczek sięga już 15 proc., czyli ok. 5,1 mld zł rocznie. Co szósta transakcja pożyczkowa odbywa się poza prawem.

W pierwszej połowie 2025 r. 77 proc. wniosków o pożyczkę pozabankową zakończyło się odmową. WEI szacuje, że w 2024 r. aż 2,8 mln potrzeb pożyczkowych nie znalazło legalnego finansowania, a niemal 1,4 mln osób nie otrzymało środków, o które wnioskowało.

Co istotne, 73 proc. osób, którym odmówiono pieniędzy na pilne potrzeby zdrowotne, szukało wsparcia w szarej strefie. Ludzie nie rezygnują z leczenia - rezygnują z legalnego rynku.

„Paradoks polega na tym, że Polska należy do krajów o relatywnie niskim zadłużeniu gospodarstw domowych (22,5 proc. PKB wobec ponad 51 proc. średnio w UE). Problemem nie jest nadmierny kredyt, lecz coraz trudniejszy dostęp do legalnego finansowania” - konkludują ekonomiści WEI.

Deregulacja tylko w deklaracjach

Zdaniem WEI rząd zapowiada deregulację i wsparcie dla przedsiębiorczości, a jednocześnie forsuje się rozwiązania zwiększające bariery wejścia i koszty działalności.

„Wdrażanie unijnego prawa nie może być pretekstem do dokręcania śruby polskim firmom. Każda nadmierna regulacja wypycha część rynku do szarej strefy” - podkreśla Piotr Palutkiewicz.

Konkurencja jako ochrona

Warsaw Enterprise Institute wskazuje, że realna ochrona konsumenta opiera się na konkurencji, przejrzystości ofert i edukacji finansowej - nie na administracyjnym ograniczaniu ceny kredytów, modeli biznesowych czy sprzedaży usług dodatkowych.

„Jeżeli projekt ustawy nie zostanie skorygowany, Polska może stanąć przed wyborem: więcej regulacji na papierze albo mniej bezpieczeństwa w rzeczywistości” - dodaje Palutkiewicz.

Warsaw Enterprise Institute apeluje o powrót do proporcjonalnych rozwiązań, zgodnych z dyrektywą CCD2, bez krajowych „nadwyżek regulacyjnych”, które osłabią konkurencję i pogłębią szarą strefę.

Źródło informacji: Warsaw Enterprise Institute