PTG: 8 na 10 Polaków chce pełnej informacji o legalnych produktach. Konsumenci odróżniają komunikację w miejscu sprzedaży od przekazów kierowanych do szerokiego grona odbiorców

Wyniki badań SW Research zrealizowanych we wrześniu b.r. wpisują się w poważne obawy organizacji reprezentujących przedsiębiorców, handel i konsumentów, wśród których pojawia się pytanie, czy planowane ograniczenia dotyczące komunikacji produktów alkoholowych na wydzielonych stoiskach w sklepach nie idą zbyt daleko. Polskie Towarzystwo Gospodarcze (PTG) zwraca uwagę, że projektowane przepisy powinny uwzględniać zarówno cele związane z ochroną konsumentów, jak i ich oczekiwania dotyczące dostępu do wiedzy o legalnie dostępnych produktach.

„Państwo ma prawo i obowiązek chronić konsumentów, szczególnie tam, gdzie chodzi o zdrowie publiczne. Ale dobra regulacja musi być proporcjonalna, precyzyjna i oparta na realnym ryzyku, a nie na założeniu, że każda informacja o legalnym produkcie jest automatycznie promocją. Jeżeli produkt jest legalny, komunikacja odbywa się w wydzielonym miejscu sprzedaży i jest kierowana do pełnoletniego konsumenta, całkowity zakaz przekazywania informacji o tym produkcie budzi poważne wątpliwości ekonomiczne i regulacyjne. Konsument nie powinien być pozbawiony podstawowej wiedzy o tym, co kupuje” – mówi Bartosz Radzikowski, główny ekonomista Polskiego Towarzystwa Gospodarczego.

Konsument chce wiedzieć, co kupuje

W opinii badanych materiały znajdujące się w miejscu sprzedaży pełnią przede wszystkim funkcję informacyjną. 29% respondentów wskazuje, że dostarczają im one dodatkowych informacji o produkcie, a 27% twierdzi, że pozwalają poznać jego cechy, skład, sposób użycia lub inne właściwości. Dla 32% badanych materiały te są przede wszystkim źródłem informacji o aktualnych ofertach. Trzech na czterech badanych uważa również, że osoby pełnoletnie powinny mieć możliwość zapoznania się z informacjami o nowych produktach alkoholowych dostępnych w sklepie.

PTG: wydzielone stoisko to nie przestrzeń publiczna

Z wyników badania dowiadujemy się również, że konsumenci odróżniają komunikację kierowaną do dorosłego odbiorcy w miejscu sprzedaży od przekazów dostępnych w przestrzeni publicznej czy w mediach masowych. 63% badanych uważa, że osoba pełnoletnia znajdująca się w strefie sprzedaży alkoholu powinna mieć możliwość zapoznania się z informacjami i materiałami dotyczącymi legalnych produktów. 61% respondentów zgadza się, że firmy produkujące i sprzedające legalne produkty alkoholowe powinny móc prezentować swoje marki, nowości i oferty na stoiskach przeznaczonych dla dorosłych konsumentów.

Podejście to potwierdza także ocena materiałów reklamowych: 71% badanych akceptuje ich obecność w miejscu sprzedaży przeznaczonym dla pełnoletnich konsumentów. 63% uważa ponadto, że zakazywanie materiałów znajdujących się wyłącznie na wydzielonych stoiskach alkoholowych stanowi nadmierną ingerencję państwa.

Zdaniem Polskiego Towarzystwa Gospodarczego te wyniki powinny zostać uwzględnione w dalszych pracach nad projektem UoWwT. PTG apeluje o rezygnację z zakazu reklamy i promocji alkoholu na wydzielonych stoiskach w sklepach, wskazując, że rozwiązanie to nadmiernie ogranicza dorosłym konsumentom dostęp do informacji o legalnie dostępnych produktach.

„Z perspektywy gospodarczej regulacje dotyczące alkoholu powinny wzmacniać legalny, kontrolowany obrót, a nie wypychać część aktywności do kanałów mniej przejrzystych. To rynek objęty akcyzą, VAT, kontrolą sprzedaży i odpowiedzialnością przedsiębiorców. Państwo powinno chronić konsumentów i zdrowie publiczne, ale jednocześnie odróżniać informację kierowaną do pełnoletniego konsumenta w miejscu legalnej sprzedaży od masowej reklamy. Zbyt szeroki zakaz może ograniczyć legalny handel, osłabić przejrzystość rynku i zwiększyć ryzyko szarej strefy” – podkreśla Bartosz Radzikowski.

Ochrona konsumenta nie musi oznaczać zakazu informacji

„Odpowiedzialna polityka konsumencka nie musi oznaczać wyboru między ochroną a dostępem do informacji. Możliwe jest jednoczesne umożliwienie dorosłym konsumentom dostępu do informacji o legalnie dostępnym produkcie i zapewnienie konsumentowi rzetelnej informacji o legalnie dostępnym produkcie a jednoczesne wykluczenie przekazów zachęcających do nadmiernej konsumpcji. Takie podejście lepiej odpowiada potrzebom konsumentów, nie ograniczając ich prawa do informacji”– mówi dr Adrian Markiewicz, ekspert w Instytucie Inicjatyw Gospodarczych i Konsumenckich INSTIGOS.

Jak podkreśla INSTIGOS, regulacje dotyczące alkoholu powinny uwzględniać nie tylko cel ochronny, ale również sposób, w jaki konsumenci faktycznie korzystają z informacji w miejscu sprzedaży. Wydzielone stoisko alkoholowe jest przestrzenią, w której komunikacja jest kierowana do osób pełnoletnich, a możliwość zapoznania się z informacją o legalnie dostępnym produkcie nie jest tożsama z masową reklamą skierowaną do ogółu odbiorców.

„Regulacje są potrzebne, ale powinny iść w parze ze stałą edukacją pełnoletnich konsumentów, choćby w zakresie odpowiedzialnej konsumpcji, oraz pozostawieniem im możliwości podejmowania własnych decyzji. Zakaz nie powinien być automatycznie podstawowym narzędziem polityki państwa, jeżeli ten sam cel można osiągnąć rozwiązaniami bardziej proporcjonalnymi” – dodaje dr Adrian Markiewicz

Regulacje powinny uwzględniać realia w miejscu sprzedaży

Z perspektywy handlu miejsce sprzedaży pełni również funkcję informacyjną. Konsument może zapoznać się z ofertą, porównać produkty i sprawdzić informacje potrzebne do podjęcia decyzji zakupowej. W przypadku artykułów przeznaczonych wyłącznie dla osób pełnoletnich możliwość przekazania takich informacji na wydzielonym stoisku pozwala połączyć dostęp do informacji z odpowiedzialnym podejściem do sprzedaży.

„Sklep to miejsce, w którym konsument podejmuje konkretną decyzję zakupową i właśnie wtedy często potrzebuje informacji o produkcie. Wydzielone stoisko alkoholowe pozwala komunikować ofertę w sposób ograniczony do pełnoletnich klientów. Całkowity zakaz komunikacji na takich stoiskach ograniczy dostęp do informacji iw zasadzie uniemożliwi wprowadzanie na rynek jakichkolwiek nowych produktów a w połączeniu z różnicami cenowymi może zwiększać ryzyko zakupów w szarej strefie – ze szkodą dla handlu, producentów, a przede wszystkim konsumentów, którzy nie mają pewności co do źródła i jakości produktu” – mówi Maciej Ptaszyński, prezes Polskiej Izby Handlu.

Zdaniem Polskiego Towarzystwa Gospodarczego, INSTIGOS i Polskiej Izby Handlu dalsze prace nad projektem nowelizacji ustawy (UoWwT) powinny uwzględniać głos samych konsumentów. Wyniki badania pokazują bowiem, że zdecydowana większość dorosłych Polaków oczekuje dostępu do informacji o legalnych wyrobach, a jednocześnie dostrzega różnicę między komunikacją o produkcie a nakłanianiem do zakupu. Ochrona konsumentów nie powinna być realizowana kosztem odbierania dorosłym klientom dostępu do informacji o legalnie dostępnych produktach.

Badanie dotyczące dostępu do informacji o legalnych produktach zostało przeprowadzone przez SW Research metodą CAWI na reprezentatywnej próbie 1000 dorosłych Polaków w dniach 1–3 września 2026 r.

Źródło informacji: Polskie Towarzystwo Gospodarcze