Newsletter

17 Międzynarodowy Kongres Sztuki Tureckiej (17 ICTA)

18.09.2023, 12:22aktualizacja: 18.09.2023, 12:30

Pobierz materiał i Publikuj za darmo

Międzynarodowy Kongres Sztuki Tureckiej
Międzynarodowy Kongres Sztuki Tureckiej
W dniach 18-21 września 2023 r. w Warszawie odbędzie się 17 Międzynarodowy Kongres Sztuki Tureckiej. Jego organizatorami jest Muzeum Króla Jana III w Wilanowie i Uniwersytet Warszawski.

Międzynarodowy Kongres Sztuki Tureckiej (International Congress of Turkish Art, ICTA) jest największą i najważniejszą na świecie imprezą naukową poświęconą dawnej sztuce i kulturze artystycznej Turcji, świata turkijskiego oraz jej relacjom z kulturą innych krajów i regionów. Stanowi wiodące forum skupiające czołowych przedstawicieli ośrodków akademickich i muzealniczych na świecie wyspecjalizowanych w tej tematyce. W tegorocznym Kongresie w Warszawie wezmą udział specjaliści z ponad 20 krajów, w tym USA, Kanady, Japonii, Wielkiej Brytanii, Francji, Niemiec, Austrii, Włoch, Hiszpanii, Ukrainy, Litwy i oczywiście Turcji oraz Polski, z takich ośrodków, jak Oxford, Sorbona, Cambridge, Heidelberg, Berlin, Wiedeń i wielu innych.

Kongres organizowany jest cyklicznie, co cztery lata, od 1959 r. w różnych państwach, przeważnie Europy (ostatnie edycje miały miejsce w Budapeszcie, Genewie, Paryżu, Neapolu i Ankarze).

W Polsce Kongres odbył się do tej pory jeden raz, w 1983 r. w Warszawie, w roku obchodów 300-lecia Odsieczy Wiedeńskiej.

Tegoroczny Kongres, który także odbywa się w Warszawie, daje szczególna okazję uwypuklenia historycznych i kulturalnych związków krajów regionów Europy Środkowej i Morza Czarnego, Turcji, Krymu i dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów obejmującej narody ziem Polski, Litwy i Rusi. Na ziemiach tego właśnie państwa ukształtowała się szczególna kultura, określana mianem sarmackiej, która w swoim kodzie identyfikacji wizualnej - mającym głębokie, ideowe podłoże - wykorzystała składniki tureckiej kultury epoki osmańskiej. Na ziemiach tego państwa zakorzeniła się także społeczność Tatarów polsko-litewskich, będąca historyczną reminiscencją geopolitycznej roli tworzącej się unii Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego w XIV i XV wieku, a dziś stanowiąca modelowy wzorzec wielowiekowej integracji i identyfikacji wspólnoty o turkijskim rodowodzie z miejscowym społeczeństwem Europy Środkowej.

W tym kontekście 17 Międzynarodowy Kongres Sztuki Tureckiej w Warszawie przyczynić się ma do budowania świadomości i rozumienia szczególnych więzi kulturowych regionu.

Wydarzenie to służyć ma także promocji polskich zbiorów muzealnych, bibliotecznych i archiwalnych, wciąż słabo znanych światowemu środowisku specjalistów.

Należy podkreślić, że zabytki sztuki tureckiej i jej polskich naśladownictw (wytwarzanych zwłaszcza w XVIII wieku, z udziałem Ormian polskich) znajdujące się w polskich muzeach - paradne militaria, oporządzenie jeździeckie, namioty - reprezentują najwyższą klasę w skali świata i można śmiało powiedzieć, że są najlepszą wizytówką współczesnych polskich zbiorów muzealnych, a zarazem - uwaga - staropolskiego dziedzictwa kulturowego. Właśnie w ten sposób należy je postrzegać, bowiem już od XVI wieku dzieła rzemiosła artystycznego importowane z Turcji osmańskiej, Krymu i Persji zostały z rozmysłem włączone do kultury sarmackiej. Ta zaś ukształtowała na trwałe polską kulturę narodową. Kobierce i ozdobne tkaniny tureckie przez stulecia zdobiły dwory, świątynie i mieszczańskie kamienice. Takie elementy orientalnego pochodzenia, jak strój kontuszowy z szablą karabelą, nie były tylko modą, lecz stały się rozpoznawalnymi do dziś kluczami polskiego kodu wizualnego i aksjologicznego. W dawnej Rzeczypospolitej były demonstracją postaw ideowych - najpierw wartości republikańskich i obywatelskich, stawianych w opozycji do absolutyzmu monarchii zachodnioeuropejskich, a później w XVIII w. wartości patriotycznych przeciwstawiających się rosnącej dominacji rosyjskiej nad Rzecząpospolitą. Takie właśnie, patriotyczne skojarzenia, strój kontuszowy niósł także w okresie zaborów. Mało kto dziś pamięta zaś, że ten polski strój narodowy wywodzi się z kultury Turcji i Krymu.

Wbrew obiegowym kliszom - będącym w dużej mierze zadziwiająco trwałym efektem polityki historycznej zaborców - państwa te przez większość dziejów pozostawały w pokojowych stosunkach z Rzecząpospolitą Obojga Narodów. Nie dzieliła ich z nami wrogość polityczna ani ideologiczna. Były naszymi najbliższymi sąsiadami. Nasze państwo nawiązało stosunki dyplomatyczne z Imperium Osmańskim już w czasach Władysława Jagiełły, zanim uczyniła to większość państw zachodnich. W tym samym okresie kształtująca się unia polsko-litewska, rywalizowała o dominację nad słabnącym państwem tatarskim, Złotą Ordą, i była uczestnikiem relacji geopolitycznych sięgających od Samarkandy do Wawelu. Rezultatem tego było powstanie pod protekcją króla Kazimierza Jagiellończyka nowego państwa tatarskiego, Chanatu Krymskiego (jego założyciel, chan Hadży Gerej urodził się i rezydował na Litwie). Dziś to właśnie dawne ziemie tego państwa są przedmiotem agresji rosyjskiej na Ukrainę, powtarzającej schemat rosyjskiej ekspansji prowadzonej od XVII i XVIII wieku.

Poprawne relacje polsko-tureckie naruszyła dopiero polityka Habsburgów, której w XVII wieku zaczęły ulegać polskie elity. Katastrofa powstań kozackich, które skwapliwie wykorzystała Moskwa, i innych wojen w połowie tego stulecia zepchnęła Rzeczpospolitą w okres upadku. Gdy konflikt z Turcją dość szybko zakończył się (w 1699 r.), państwo to nieraz wspierało nas w obronie przed rosyjską ekspansją, jak choćby w czasie Konfederacji Barskiej (1768-1772). Później, w czasach zaborów oprócz romantycznej legendy o sułtańskim dworze, na którym demonstracyjnie oczekiwano na posła z Lechistanu, Polacy znajdowali w Turcji schronienie, walcząc o niepodległość kraju w szeregach tureckich. To waśnie w takich okolicznościach znalazł się nad Bosforem i zakończył tam życie Adam Mickiewicz.

Mamy wreszcie na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej jeszcze jeden unikalny na skalę światową fenomen społeczno-kulturowy, jakim jest społeczność Tatarów polsko-litewskich. Żyje ona na Kresach od czasów Tamerlana i bitwy grunwaldzkiej. Można o niej powiedzieć, że paradoksalnie, dzięki szczególnemu pietyzmowi wobec swej kultury przy jednoczesnym utożsamieniu się z miejscowym społeczeństwem i państwem, jest dziś jedną z nielicznych żywych pozostałości dawnej Rzeczypospolitej.

Społeczności tej poświęcona jest wystawa, którą od 18 września do 16 grudnia 2023 r. zaprezentuje Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie. Wystawa nosi tytuł „Oto Światłość Wielka i Klucz Rajski. Hymny z tatarskich zaścianków króla Sobieskiego” i jest pierwszą tego rodzaju prezentacją muzealną poświęconą niezwykłemu zjawisku kulturowemu dawnego piśmiennictwa Tatarów polsko-litewskich i jego związkom z historyczną kulturą turkijską i dawnej Rzeczypospolitej.

W rękopiśmiennych księgach Tatarów z Wileńszczyzny, Nowogródczyzny i Podlasia pod szatą alfabetu arabskiego obok środkowoazjatyckich hymnów kryją się staropolskie apokryfy, kościelne pieśni i opowieści biblijne. Wystawa ta była możliwa w szczególności dzięki współpracy z Litewskim Muzeum Narodowym w Wilnie, które udostępniło cenne zabytki dawnego tatarskiego piśmiennictwa. Innym niezwykłym zabytkiem, ze względów konserwatorskich pokazywanym na wystawie tylko przez pewien czas, będzie unikalny tatarski egzemplarz ariańskiej „Biblii nieświeskiej” z 1572 r. zachowany w zbiorach Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego (który jest przygotowywany do zgłoszenia do programu Lista Pamięci Świata UNESCO). Wystawa dofinansowana jest ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Pokazy zabytków tureckich odbędą się także w Archiwum Głównym Akt Dawnych i Bibliotece Narodowej w Warszawie. Z kolei dwa dni po zakończeniu obrad Kongresu będą przeznaczone na prezentacje zbiorów polsko-tureckich zabytków na Wawelu (namioty spod Wiednia i Skarbiec Koronny) oraz w Muzeum Książąt Czartoryskich. Specjaliści uczestniczący w Kongresie będą także mogli zapoznać się z zabytkowymi meczetami i cmentarzami tatarskimi w Kruszynianach i Bohonikach na Podlasiu, co koreluje z podjętą przez MKiDN inicjatywą zgłoszenia tych zabytków na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Autor tekstu: Andrzej Drozd

Źródło informacji: Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

 

Pobierz materiał i Publikuj za darmo

bezpośredni link do materiału
POBIERZ ZDJĘCIA I MATERIAŁY GRAFICZNE
Zdjęcia i materiały graficzne do bezpłatnego wykorzystania wyłącznie z treścią niniejszej informacji
Data publikacji 18.09.2023, 12:22
Źródło informacji Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie
Zastrzeżenie Za materiał opublikowany w serwisie PAP MediaRoom odpowiedzialność ponosi – z zastrzeżeniem postanowień art. 42 ust. 2 ustawy prawo prasowe – jego nadawca, wskazany każdorazowo jako „źródło informacji”. Informacje podpisane źródłem „PAP MediaRoom” są opracowywane przez dziennikarzy PAP we współpracy z firmami lub instytucjami – w ramach umów na obsługę medialną. Wszystkie materiały opublikowane w serwisie PAP MediaRoom mogą być bezpłatnie wykorzystywane przez media.

Newsletter

Newsletter portalu PAP MediaRoom to przesyłane do odbiorców raz dziennie zestawienie informacji prasowych, komunikatów instytucji oraz artykułów dziennikarskich, które zostały opublikowane na portalu danego dnia.

ZAPISZ SIĘ