Zaburzenia neuropoznawcze u starszych pracowników - jak zobiektywizować ich podejrzenie podczas badań profilaktycznych i jakie konsekwencje niesienie ich rozpoznanie w aspekcie wykonywania pracy?

Łagodne zaburzenia funkcji poznawczych są związane z wiekiem, ale mogą też sygnalizować początek zaburzeń demencyjnych, wyrażonych znacznym obniżeniem funkcji poznawczych w wyniku uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego. U osób młodszych zaburzenia te mogą mieć podłoże genetyczne, być powikłaniem chorób przewlekłych (np. wieloletniej niekontrolowanej cukrzycy, zaburzeń czynności tarczycy), czy też przebytych urazów czaszkowo-mózgowych. 

Prace wymagające szczególnej sprawności funkcji poznawczych obejmują m.in. wykonywanie czynności na stanowiskach decyzyjnych, pod presją czasu, przy obsłudze maszyn (narzędzi, pojazdów, broni palnej), na wysokości, w ruchu ulicznym. Rozpoznanie zaburzeń neuropoznawczych może stanowić przeciwwskazanie do podjęcia lub kontynuowania pracy w narażeniu na czynniki neurotoksyczne. Choć nie wynika to z obowiązujących przepisów prawa, w przypadku podejrzenia zaburzeń funkcji poznawczych u pracownika w czasie badań profilaktycznych można wykonać testy przesiewowe, zwłaszcza w przypadku stanowisk związanych z narażeniem zawodowym opisanym powyżej. Łatwo dostępnym narzędziem przesiewowym jest Test Rysowania Zegara (TRZ; wersja Sunderlanda jest rekomendowaną przez Polskie Towarzystwo Alzheimerowskie), który bada orientację wzrokowo-przestrzenną, praksję konstrukcyjną oraz zdolność do abstrakcyjnego myślenia. Drugim powszechnie stosowanym przesiewowym narzędziem diagnostycznym w kierunku zaburzeń neuropoznawczych jest krótka ocena stanu psychicznego (MMSE) rekomendowana przez interdyscyplinarną Grupę Ekspertów Rozpoznawania Otępienia Sekcji Psychogeriatrii i Choroby Alzheimera Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Test MMSE bada orientację w czasie i miejscu, pamięć świeżą, ocenia uwagę i zdolność do liczenia, funkcje językowe oraz praksję konstrukcyjną. Przy interpretacji wyniku testu należy uwzględnić wykształcenie pacjenta, ponieważ wynik uznany jeszcze za referencyjny dla osoby z niższym wykształceniem może sugerować potrzebę pogłębienia diagnostyki w kierunku wczesnego stadium otępienia u osób z wyższym wykształceniem. 

Profilaktyka pierwotna zaburzeń neuropoznawczych podczas badań profilaktycznych pracowników obejmuje edukację w zakresie prozdrowotnego stylu życiu. W ramach profilaktyki drugorzędowej, ukierunkowanej na wczesne wykrywanie zaburzeń, zaleca się zastosowanie narzędzi przesiewowych. W przypadku wysunięcia podejrzenia zaburzeń neuropoznawczych pacjent powinien zostać skierowany do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej i/ lub opieki specjalistycznej (psychologicznej, psychiatrycznej, neurologicznej) celem wykrycia przyczyny i wdrożenia odpowiedniego postępowania terapeutycznego. Pacjent-pracownik powinien otrzymać pisemne zalecenia. Kontynuacja pracy na dotychczasowym stanowisku jest możliwa, jeśli zaburzenia te nie wpłyną na zmniejszenie bezpieczeństwa samego pracownika i jego otoczenia oraz narażenie zawodowe (np. czynniki neurotoksyczne) nie pogorszy stanu zdrowia pracownika. Ocena jakości pracy wykonywanej przez pracownika jest natomiast w gestii pracodawcy i nie skutkuje wydaniem orzeczenia o przeciwwskazaniach zdrowotnych do pracy. 

Współpraca lekarza medycyny pracy z pracodawcą obejmuje doradztwo w zakresie dostosowania stanowiska pracy do pracownika. U pracowników z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi związanymi z wiekiem w celu podtrzymania aktywności zawodowej należy rozważyć takie modyfikacje w organizacji pracy, aby zwiększyć bezpieczeństwo i poprawić jej jakość, np. poprzez zapewnienie jasnych instrukcji, wsparcia technicznego, aktywny mentoring i dostosowanie stanowiska pracy.

Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera zaprasza do skorzystania z bezpłatnych konsultacji ekspertów dotyczących zdrowia, bezpieczeństwa i aktywności zawodowej pracowników w różnym wieku. Zapisy: https://pracanazdrowie.pl/konsultacje/ 

Źródło informacji: Instytut Medycyny Pracy im. prof. dr med. Jerzego Nofera