MS: Ministerstwo Sprawiedliwości uporządkuje rynek biegłych. Projekt ustawy w konsultacjach (komunikat)

- Ministerstwo Sprawiedliwości informuje:

Ministerstwo Sprawiedliwości rozpoczyna kompleksową reformę systemu biegłych sądowych, który dziś obejmuje ok. 13 tys. ekspertów i blisko 1 tys. instytucji opiniujących. Nowa ustawa ma uporządkować rynek, podnieść jakość opinii i realnie skrócić czas trwania postępowań sądowych i przygotowawczych.

- To będzie pierwsza taka ustawa w historii. Rozpoczynamy proces uzgodnień i konsultacji nad reformą instytucji biegłego w postępowaniach sądowych. Ta ustawa ma przede wszystkim na celu uporządkowanie rynku biegłych w Polsce - podkreśla wiceminister sprawiedliwości Arkadiusz Myrcha.

Głównym celem projektowanej reformy jest stworzenie spójnego i przejrzystego systemu opiniowania. Obecny stan, oparty na rozproszonych regulacjach, jest wskazywany przez ekspertów jako jedna z głównych przyczyn przewlekłości w sądach. Brak jednolitych zasad weryfikacji kompetencji, nierówny poziom opinii oraz niedobór biegłych w niektórych specjalnościach prowadzą do wydłużania postępowań i konieczności sporządzania opinii uzupełniających.

- Eksperci od lat powtarzają, że brak regulacji w zakresie biegłych jest jedną z głównych przyczyn zatorów w sądach. Dlatego jesteśmy zdeterminowani, aby tę ustawę przeprowadzić. Bo my robimy, nie gadamy - zapowiada minister Myrcha.

Gwarancja jakości: Państwowa Komisja Certyfikacyjna

Aby wyeliminować problem niskiej jakości opinii, który dziś prowadzi do konieczności sporządzania kosztownych i czasochłonnych opinii uzupełniających, projekt zakłada powołanie Państwowej Komisji Certyfikacyjnej jako centralnego organu odpowiedzialnego za nadzór nad systemem biegłych.

Jak zaznacza wiceminister, nowe rozwiązanie wprowadzi realny mechanizm kontroli jakości opinii oraz weryfikacji kompetencji biegłych i instytucji opiniujących:

- Komisja Certyfikacyjna będzie stała na straży jakości i rzetelności opinii wydawanych w toku postępowań sądowych i przygotowawczych - wskazuje Arkadiusz Myrcha.

Państwowa Komisja Certyfikacyjna będzie odpowiadać za proces certyfikacji zarówno biegłych sądowych, jak i instytucji opiniujących. Weryfikacja obejmie ocenę wiedzy specjalistycznej, doświadczenia oraz umiejętności sporządzania i prezentacji opinii.

Certyfikat będzie przyznawany w drodze decyzji administracyjnej na okres 5 lat, z możliwością jego odmowy, zawieszenia lub cofnięcia. Oznacza to wprowadzenie realnego systemu odpowiedzialności i kontroli jakości pracy biegłych.

Jasne zasady: kto może zostać biegłym

Projekt ustawy po raz pierwszy wprowadza jednolite wymagania dla biegłych sądowych w całym kraju, jednocześnie uwzględniając specyfikę poszczególnych specjalności. Kandydat będzie musiał spełniać określone kryteria, w tym posiadać odpowiednie doświadczenie zawodowe, wiedzę specjalistyczną, pełną zdolność do czynności prawnych oraz niekaralność.

Dzięki temu wpis na listę biegłych przestanie być formalnością, a stanie się gwarancją rzeczywistych kompetencji.

Kluczowe założenia reformy

- Powołanie Państwowej Komisji Certyfikacyjnej - niezależnej instytucji jako centralnego organu administracji rządowej, odpowiedzialnej za weryfikację kandydatów oraz nadzór nad biegłymi i instytucjami opiniującymi.

- Wprowadzenie systemu certyfikacji - obejmującego ocenę wiedzy specjalistycznej i umiejętności praktycznych, zakończonego wydaniem certyfikatu na 5 lat, z możliwością odmowy, zawieszenia lub cofnięcia.

- Określenie wymogów dla biegłych - wprowadzenie jednolitych kryteriów dotyczących doświadczenia, kwalifikacji, niekaralności i zdolności do wykonywania funkcji.

- Utworzenie Krajowego Rejestru Biegłych Sądowych i Instytucji Opiniujących - centralnej bazy danych o biegłych, ich specjalnościach, doświadczeniu oraz ocenach pracy.

- Obowiązkowe szkolenia - minimum 15 godzin z zakresu przepisów dotyczących statusu biegłego, jego praw, obowiązków oraz wymogów formalnych opinii i aspektów etycznych sprawowania funkcji, z wyłączeniem osób posiadających wykształcenie prawnicze oraz system stałego podnoszenia kwalifikacji.

- Standaryzacja badań - powołanie zespołów do ujednolicenia metod badawczych oraz opracowania wytycznych dotyczących czasochłonności opinii i kryteriów certyfikacji.

- Cyfryzacja i mObywatel - wprowadzenie elektronicznej legitymacji biegłego w aplikacji mObywatel oraz obowiązku posiadania konta w portalu informacyjnym, służącego m.in. do obsługi czynności związanych z wydawaniem opinii.

- Certyfikacja instytucji - objęcie instytucji opiniujących systemem certyfikacji, uzależnionym od spełnienia wymogów kadrowych, technicznych i organizacyjnych, z możliwością wyłączenia wybranych instytucji publicznych.

Wzmocnienie systemu: powołanie Rady Biegłych

Projekt przewiduje także powołanie Rady Biegłych - organu opiniodawczo-doradczego przy Ministrze Sprawiedliwości. Rada będzie reprezentować środowisko biegłych, opiniować zmiany systemowe oraz zgłaszać inicjatywy służące poprawie jakości opiniowania.

To element budowy trwałego i stabilnego systemu współpracy między państwem a środowiskiem ekspertów.

Wynagrodzenia: Najpierw system, potem nowe stawki

Ministerstwo Sprawiedliwości wskazuje na jasną ścieżkę zmian w zakresie finansowania pracy biegłych. Kluczowym warunkiem urealnienia stawek jest przyjęcie ustawy, która pozwoli na dalsze kroki legislacyjne.

- Wypracowana w uzgodnieniach i w konsultacjach ustawa pozwoli nam w dalszym etapie rozpocząć pracę nad nowelizacją rozporządzenia, które określa stawki wynagrodzenia biegłych w postępowaniach - zapowiada Arkadiusz Myrcha.

Nowe przepisy wprowadzają również zasady ustalania wynagrodzenia, uzależniając je od kwalifikacji, nakładu pracy i czasu potrzebnego do sporządzenia opinii, a także przewidują możliwość obniżenia wynagrodzenia w przypadku opinii nierzetelnych lub wadliwych.

Takie podejście ma zapewnić, że wzrost wynagrodzeń będzie szedł w parze z podniesieniem standardów pracy i odpowiedzialności biegłych.

Projekt ustawy wraz z OSR jest dostępny na stronie RCL pod linkiem: https://legislacja.gov.pl/projekt/12408900.

UWAGA: komunikaty publikowane są w serwisie PAP bez wprowadzania przez PAP SA jakichkolwiek zmian w ich treści, w formie dostarczonej przez nadawcę. Nadawca komunikatu ponosi odpowiedzialność za jego treść – z zastrzeżeniem postanowień art. 42 ust. 2 ustawy Prawo prasowe. (PAP)

kom/ mbed/ jpn/