Nowy gatunek na Ziemi. Maciej Kawecki opowiada, jak go oswoić

Rozwój narzędzi sztucznej inteligencji w ostatnich latach nabrał niebywałego tempa. Oprócz niezaprzeczalnych korzyści wynikających z takiego stanu rzeczy, pojawiają się także wyzwania, których skali możemy nie być jeszcze świadomi. Doktor Maciej Kawecki, prezes Instytutu Lema, dyrektor Centrum Innowacji WSW Merito i dziennikarz naukowy, w najnowszym podcaście Instytutu Badań Edukacyjnych - Państwowego Instytutu Badawczego „Po pierwsze, umiejętności. Podcast o tym, jak być na czasie” (microcredentials.pl; YouTube, Spotify) skupia się na wyzwaniach związanych z odróżnianiem prawdy od fikcji i utratą kontroli nad nowymi narzędziami oraz zmianach w systemie edukacji.

Jesteśmy drugą, a nie pierwszą inteligencją na Ziemi

„Jestem głęboko przekonany, że już jesteśmy drugą, a nie pierwszą inteligencją na Ziemi. W dłuższej lub krótszej perspektywie sztuczna inteligencja będzie nowym gatunkiem. Staniemy przed wyzwaniem, jak go nazwać, jaką mieć z nim relację, jak go traktować” - mówi dr Kawecki.

Jednym z wyzwań jest także odnalezienie się w czasach niespotykanego dotychczas szumu informacyjnego, w którym coraz trudniej odróżnić prawdę od fikcji. Autorzy raportu „International AI Safety Report 2026” podkreślają, że narzędzia sztucznej inteligencji potrafią już generować realistyczne teksty, obrazy, wideo i dźwięki. Przywołują jedno z badań, podczas którego w 77 proc. przypadków uczestnicy błędnie identyfikowali tekst wygenerowany przez sztuczną inteligencję jako napisany przez człowieka. W innym badaniu, dotyczącym deepfake'ów audio, słuchacze w 80 proc. przypadków mylili głosy generowane przez sztuczną inteligencję z głosami prawdziwych mówców.

„Żyjemy w okresie kryzysu autorytetów. Potrzebujemy obiektywnych treści, by móc na nich oprzeć swoją wiedzę. Nauka jest dziś najbardziej obiektywnym źródłem” – wyjaśnia dr Maciej Kawecki.

Kolejnym wyzwaniem, z którym potencjalnie będziemy musieli się zmierzyć, jest sytuacja, w której systemy sztucznej inteligencji zaczną działać poza kontrolą ludzi, a jej odzyskanie okaże się niemożliwe lub bardzo kosztowne.

„W sieciach zaczyna się dziać subiektywizm, refleksyjność. Sieci neuronowe w oderwaniu od środowiska, w którym były trenowane, są już poza kontrolą człowieka. Mamy zjawisko, które nazywa się alignmentem, czy tzw. faking alignment. Co zrobić, żeby sieć była w pełni kontrolowalna przez człowieka? Nie wiemy, jak to zrobić” - przekonuje dr Kawecki.

Jak się uczyć, żeby się nauczyć i mieć pracę

Dynamiczne zmiany w obszarze nowych technologii, które wymuszają konieczność częstszego aktualizowania kompetencji, nie pozostaną bez wpływu na system edukacji.

„Kończy się era szkolnictwa wyższego. Aby robić karierę, nie trzeba już mieć skończonych studiów, lecz mieć talent i panować nad nim. Tak to działa w Dolinie Krzemowej od dawna. Połowa mojego zespołu nie ma skończonych studiów, a są to genialni, młodzi ludzie” – uważa dr Maciej Kawecki. Jednocześnie dodaje, że znaczącą rolę na styku edukacji i rynku pracy zaczną odgrywać mikropoświadczenia.

„Tempo zmian we współczesnym świecie aktywizuje nas do poszukiwania rozwiązań, które pozwolą nam efektywniej zdobywać wiedzę i umiejętności niezbędne do znalezienie swojego miejsca na rynku pracy. Jednym z takich rozwiązań są, zdobywające coraz większą popularność na świecie, mikropoświadczenia - wyjaśnia Michał Nowakowski, lider projektu „Mikropoświadczenia – pilotaż projektu wspierającego uczenie się przez całe życie” w IBE PIB. - W ramach projektu tworzymy narzędzie, które będzie mostem pomiędzy oczekiwaniami pracodawców, ofertą szkół wyższych i firm szkoleniowych oraz potrzebami ludzi już aktywnych zawodowo, a także tych, którzy dopiero będą wchodzić na rynek pracy”.

Mikropoświadczenie to cyfrowy certyfikat potwierdzający zdobycie określonych umiejętności. Jest efektem ukończenia krótkich form uczenia się, np. kursów i szkoleń. Przyznawane przez uprawnionego wydawcę zgodnie z precyzyjnymi standardami zapewniającymi wysoką jakość i wiarygodność.

Rozmowa z dr. Maciejem Kaweckim dostępna jest na: microcredentials.pl, YouTube i Spotify.

Podcast „Po pierwsze, umiejętności. Podcast o tym, jak być na czasie” realizowany jest w ramach projektu „Mikropoświadczenia - pilotaż nowego rozwiązania wspierającego uczenie się przez całe życie”, który jest finansowany z Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego (FERS). #FunduszeUE

KONTAKT:

Ryszard Kamiński, rzecznik prasowy

Instytut Badań Edukacyjnych - Państwowy Instytut Badawczy

tel.: 785 770 228

e-mail: rzecznik@ibe.edu.pl 

Źródło informacji: Instytut Badań Edukacyjnych - Państwowy Instytut Badawczy