Jeden pacjent, kilka chorób. Dlaczego polski system ochrony zdrowia nie nadąża za wielochorobowością?

Punktem wyjścia do dyskusji była prezentacja wyników drugiej edycji badania ankietowego „Dostęp do diagnostyki i profilaktyki pacjentów z wielochorobowością”, zrealizowanego przez Opinia24. Opiekę merytoryczną nad raportem objęło Forum Ekspertów ds. Cukrzycy.

Wyniki pokazują, że choć 69 proc. respondentów pozytywnie ocenia dostęp do diagnostyki w pobliżu miejsca zamieszkania, aż 66 proc. zgłasza trudności z uzyskaniem konsultacji specjalistycznej. Pacjenci z cukrzycą, chorobami sercowo-naczyniowymi, przewlekłą chorobą nerek czy otyłością często funkcjonują między kilkoma niezależnymi ścieżkami leczenia.

„Wielochorobowość staje się coraz powszechniejsza także w młodszych grupach pacjentów. Potrzebujemy całościowego spojrzenia na chorego i koordynacji opieki. Dobrym przykładem jest KOS-zawał, który pokazuje, jak wiele daje pacjentowi zaplanowana ścieżka wizyt i badań. Koordynator jest w takim modelu kluczowy” - podkreślała dr hab. n. med. Marta Kałużna-Oleksy, prezes Polskiego Stowarzyszenia Osób z Niewydolnością Serca.

Istotnym problemem pozostaje zbyt późne rozpoznawanie chorób. W 46 proc. przypadków od pierwszych objawów cukrzycy typu 2 do diagnozy mijało od roku do trzech lat. Tymczasem u 70 proc. badanych sam proces diagnostyczny trwał nie dłużej niż trzy miesiące. Zdaniem ekspertów wskazuje to na potrzebę aktywnego poszukiwania osób z grup ryzyka, zanim pojawią się objawy i powikłania.

„Musimy jednak jeszcze mocniej postawić na edukację i aktywne poszukiwanie stanu przedcukrzycowego. Lekarz rodzinny może prowadzić profilaktykę nie tylko pojedynczego pacjenta, ale całej rodziny, obejmując nią kolejne pokolenia” - wskazywała dr n. med. Alicja Milczarczyk, członkini Forum Ekspertów ds. Cukrzycy.

Prof. Grzegorz Dzida podkreślał potrzebę zmiany podejścia do profilaktyki. Regularna kontrola ciśnienia tętniczego, glukozy i cholesterolu powinna służyć nie tylko diagnozowaniu chorób, ale przede wszystkim potwierdzaniu dobrego stanu zdrowia, zanim wystąpią niepokojące objawy.

Jednym z najważniejszych wątków dyskusji była rola podstawowej opieki zdrowotnej oraz konieczność lepszego połączenia POZ z ambulatoryjną opieką specjalistyczną. Marzanna Bieńkowska z Biura Rzecznika Praw Pacjenta przypomniała, że lekarz rodzinny powinien pozostawać pierwszym punktem kontaktu pacjenta z systemem. Z kolei posłanka Ewa Kołodziej, przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Cukrzycy, wskazywała na potrzebę ograniczania „białych plam” w dostępie do diabetologów, zatrzymywania specjalistów w publicznym systemie i unikania powielania badań.

Wielochorobowość nie jest wyłącznie problemem seniorów. Wśród badanych poniżej 40. roku życia aż 88 proc. zgłaszało trudności z dostępem do specjalistów, a 71 proc. korzystało z prywatnie finansowanej diagnostyki lub leczenia. Dla osób aktywnych zawodowo szczególnym wyzwaniem jest pogodzenie leczenia z pracą.

„Pacjent nie powinien sam łączyć zaleceń kolejnych specjalistów. Potrzebuje jednej osoby, która spojrzy na nie całościowo. Jednocześnie musimy lepiej dostosować AOS do realnego życia pacjentów. Osoby aktywne zawodowo często nie mogą dostać się do poradni w godzinach swojej pracy i w efekcie finansują badania z własnej kieszeni” - podkreślała dr hab. n. med. Karolina Kędzierska-Kapuza z Państwowego Instytutu Medycznego MSWiA.

Emilia Szczukowska z ZPP zwracała uwagę, że choroby przewlekłe mogą funkcjonować jako „niewidzialne niepełnosprawności” i prowadzić do wykluczania z rynku pracy. Jednym z postulowanych rozwiązań jest dodatkowy dzień wolny na wykonanie badań profilaktycznych, co może przynieść korzyści zarówno pracownikom, jak i pracodawcom.

Ważnym tematem była również dostępność leczenia zapobiegającego powikłaniom. Choć 90 proc. badanych, którym zalecono taką terapię, deklaruje jej stosowanie, co czwarty zgłasza trudności z dostępem do leczenia lub jego stosowaniem.

„Non-adherence może mieć również przyczynę ekonomiczną. Dlatego potrzebujemy sprawnie działających mechanizmów refundacyjnych, które ograniczają bariery w dostępie do terapii. Im wcześniej podejmujemy skuteczną interwencję, tym większa szansa, że unikniemy znacznie droższych powikłań w przyszłości” - komentował prof. Marcin Czech, członek Forum Ekspertów ds. Cukrzycy.

Organizacje pacjenckie podkreślają, że skuteczna opieka nad osobą z wielochorobowością wymaga nie tylko dostępu do specjalistów, ale przede wszystkim jednej, spójnej ścieżki leczenia, ciągłości opieki i ograniczania nierówności zdrowotnych.

„Pacjent potrzebuje jasnej ścieżki, stabilności i ciągłości leczenia. Kod pocztowy czy zasobność portfela nie powinny decydować o tym, czy otrzyma właściwą diagnostykę i leczenie zgodne z aktualnymi standardami” - podkreśliła Monika Kaczmarek, prezes Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków.

„Pacjent z wielochorobowością nie choruje sam. Musimy pamiętać o jego najbliższych, którzy mierzą się z obowiązkami opiekuńczymi, obciążeniem psychicznym i logistycznym. Organizm jest całością i tak samo całościowo powinniśmy patrzeć na opiekę” - dodała Agnieszka Wołczenko, prezes EcoSerce.

Zdaniem uczestników konferencji niezbędne jest równoczesne wzmacnianie profilaktyki, POZ i AOS, rozwijanie funkcji koordynatora, poprawa dostępności leczenia oraz większe uwzględnianie potrzeb osób aktywnych zawodowo i ich rodzin. Pacjent z wielochorobowością nie powinien sam pełnić funkcji koordynatora własnego leczenia. System musi reagować wcześniej - zanim pojawią się powikłania, którym można zapobiec.

Badanie Opinia24 przeprowadzono od 16 czerwca do 12 lipca 2026 r. na celowej próbie 404 pacjentów z co najmniej dwiema chorobami z grupy: cukrzyca typu 2, przewlekła choroba nerek, choroby sercowo-naczyniowe oraz nadwaga/otyłość. Raport jest dostępny na stronie: https://diabetyk.org.pl/wp-content/uploads/2026/10/Choroby-wspolwystepujace_Raport-z-badania_Opinia24.pdf 

Źródło informacji: Polskie Stowarzyszenie Diabetyków